Kito Šwjela / Christian Schwela (1836-1922) im SKA
Biogram
Šwjela, Kito / Schwela, Christian
* 21. 2. 1836 Zaspy / Saspow (Cottbus) † 26. 1. 1922 Choćebuz / Cottbus
Wučer, přełožowar, redaktor Bramborskeho Casnika.
Syn bura, nan Bogumiła Šwjele; wučerska preparanda w Lutolu pola Choćebuza, 1853-56 wučerski seminar w Nowej Cali; 1856-61 pomocny wučer pola M. Lejnika w Žergonju, 1861-66 wučer we Wjelikim Woseńku a 1866-1910 w Skjarbošcu, 1910 na wuměnk, přesydlenje do Choćebuza.
Š. bě 1864-1915 redaktor Bramborskeho Casnika (do 1880 Bramborski Serbski Casnik, do 1885 Bramborske Nowiny). Byrnjež wón tónle tydźenik w konserwatiwnym duchu redigował, wojowaše w nim přećiwo mnohim socialnym njesprawnosćam, moraliskim njedostatkam a narodnym słabosćam. Wukonješe mnohostronske a wuznamne kubłanske dźěło mjez čitarstwom nowiny a wopokaza so jako wobrotny delnjoserbski nowinar.
Z nowinarskim dźěłom, basnjemi, kěrlušemi, ludowymi přełožkami a powědančkami přinošowaše k wuwiću a skrućenju delnjoserbšćiny. Pěstowaše wusku zhromadnosć z hornjolužiskimi Serbami, štož so zwurazni w jeho nowinarskim dźěle, w njeličomnych wopytach serbskich zarjadowanjow w Budyšinje kaž tež w mnohich wosobinskich zwiskach.
Słušeše 1880 do sobuzałožerjow Maśicy Serbskeje a bě wot 1876 pismawjedźer a pozdźišo tež předsyda Lutolskeho ratarskeho towarstwa. %GH
DALŠE WOZJ.: »Nowe wojnske bildy z teje pšusko-awstriskeje wojny«, Chośebuz 1866; »Nikodemusowe knigły«, Chośebuz 1867; »Serbske arije za našu lubu młoźinu«, Chośebuz 1867 (sobuawtor); »Ta pastyrska lubosć«, Neu Ruppin 1880; »Casnikar swojim cytarjam«, Budyšyn 1981
ŽÓ./LIT.: Serbski casnikaŕ - jogo žywjenje wot njogo samego wopisane, Chośebuz 1927 (tež w Předźenaku 1928, str. 69-74); W. Nowy, Nekrolog - ČMS 76 (1923), str. 204-205; Mětšk, Chrestomatija, II, str. 58-72
Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984
* 21. 2. 1836 Zaspy / Saspow (Cottbus) † 26. 1. 1922 Choćebuz / Cottbus
Wučer, přełožowar, redaktor Bramborskeho Casnika.
Syn bura, nan Bogumiła Šwjele; wučerska preparanda w Lutolu pola Choćebuza, 1853-56 wučerski seminar w Nowej Cali; 1856-61 pomocny wučer pola M. Lejnika w Žergonju, 1861-66 wučer we Wjelikim Woseńku a 1866-1910 w Skjarbošcu, 1910 na wuměnk, přesydlenje do Choćebuza.
Š. bě 1864-1915 redaktor Bramborskeho Casnika (do 1880 Bramborski Serbski Casnik, do 1885 Bramborske Nowiny). Byrnjež wón tónle tydźenik w konserwatiwnym duchu redigował, wojowaše w nim přećiwo mnohim socialnym njesprawnosćam, moraliskim njedostatkam a narodnym słabosćam. Wukonješe mnohostronske a wuznamne kubłanske dźěło mjez čitarstwom nowiny a wopokaza so jako wobrotny delnjoserbski nowinar.
Z nowinarskim dźěłom, basnjemi, kěrlušemi, ludowymi přełožkami a powědančkami přinošowaše k wuwiću a skrućenju delnjoserbšćiny. Pěstowaše wusku zhromadnosć z hornjolužiskimi Serbami, štož so zwurazni w jeho nowinarskim dźěle, w njeličomnych wopytach serbskich zarjadowanjow w Budyšinje kaž tež w mnohich wosobinskich zwiskach.
Słušeše 1880 do sobuzałožerjow Maśicy Serbskeje a bě wot 1876 pismawjedźer a pozdźišo tež předsyda Lutolskeho ratarskeho towarstwa. %GH
DALŠE WOZJ.: »Nowe wojnske bildy z teje pšusko-awstriskeje wojny«, Chośebuz 1866; »Nikodemusowe knigły«, Chośebuz 1867; »Serbske arije za našu lubu młoźinu«, Chośebuz 1867 (sobuawtor); »Ta pastyrska lubosć«, Neu Ruppin 1880; »Casnikar swojim cytarjam«, Budyšyn 1981
ŽÓ./LIT.: Serbski casnikaŕ - jogo žywjenje wot njogo samego wopisane, Chośebuz 1927 (tež w Předźenaku 1928, str. 69-74); W. Nowy, Nekrolog - ČMS 76 (1923), str. 204-205; Mětšk, Chrestomatija, II, str. 58-72
Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984
Zum Nachlass
Die nachstehend verzeichneten Positionen wurden zum überwiegenden Teil zusammen mit dem Nachlass seines Sohnes Bogumił vom SKA übernommen und zu einem gesonderten Bestand zusammengestellt.
| Persönliche Angelegenheiten | |
| ZM XXXVI/ 1 A | Übungshefte aus der Schul- und Seminarzeit, 1848-1856 |
| ZM XXXVI/ 1 B | Persönliche und Dienstakten aus der Lehrertätigkeit, 1859-1900 |
| ZM XXXVI/ 1 C | Pädagogische Ausarbeitungen, 1866-1886 |
| ZM XXXVI/ 1 D | Deutsche Vorträge, besonders auf Lehrerkonferenzen, 1886-1896 |
| ZM XXXVI/ 1 E | Dienstzeugnisse 1888 und Auszeichnungen 1893 |
| ZM XXXVI/ 1 F | Glückwünsche zu seinem 70. Geburtstag und zum 50jährigen Dienstjubiläum 1906 |
| ZM XXXVI/ 1 G | Autobiographie aus dem Jahre 1911 (Abschrift von ZM XXXVI/ 1 L durch Bogumił Šwjela) |
| ZM XXXVI/ 1 H | Gelegenheitsgedichte, deutsch und sorbisch, 1864-1900 |
| ZM XXXVI/ 1 I | Aus der Redaktion des Bramborski Casnik 1864-1893 |
| ZM XXXVI/ 1 I | Aus der Redaktion des Bramborski Casnik 1864-1893 |
| ZM XXXVI/ 1 K | Casnik-Aufsätze in deutscher Übersetzung; Ausschnittsammlung aus dem Berliner Ev. Sonntagsblatt“, 1911-1912 |
| Korrespondenz | |
| ZM XXXVI/ 2 | Fryco Bojt an Kito Šwjela, 1856-1864 Johann Büttner an Kito Šwjela, 1858-1863 Julius Frenzel an Kito Šwjela, 1859 Wilhelm Gast an Kito Šwjela, 1856-1862 Gürtler(-Bělkojski) an Kito Šwjela, 1862-1866 Gürtlerojc (=Šwjelina), Marja an Kito Šwjela, 1866-1868 G. W. Heinecke an Kito Šwjela, 1866 Gustav Heßler an Kito Šwjela, 1856 Křesćan Honko an Kito Šwjela, 1865 Jank(-Choćebuski) an Kito Šwjela, 1858 M. Kołoźej an Kito Šwjela, 1864 Adolf Kowal (Kaul) an Kito Šwjela, 1858 C. Krawc an Kito Šwjela, 1864-1865 Mjertyn Lejnik und Familie an Kito Šwjela, 1864 J. Lohr an Kito Šwjela, 1859 Christian Müller an Kito Šwjela, 1853 Kito Nowak an Kito Šwjela M. Perko an Kito Šwjela, 1858 G. Pohlenz an Kito Šwjela, 1869 Seegemund an Kito Šwjela, 1860 G. Skurla an Kito Šwjela, 1862 Sukrow an Kito Šwjela, 1861 G. Wawrik an Kito Šwjela, 1857 bis 1861 Johann Wunsch an Kito Šwjela, 1859 Verschiedene Familienangehörige an Kito Šwjela, 1861 und 1920 Briefkonzepte von Kito Šwjela, 1861-1866; 1905 |
| Kito Šwjela in anderen Beständen des SKA | |
| N XIII/ 23 | „Sarska arija za lube sarske źěśi“ 1863, Handschrift (unter anderem niedersorbische Übersetzungen der Gedichte von H. Zejlerja) |
| ZM XXXVIII/ 25 G | Šwjela, Kito in der enzyklopädischen Sammlung von Ota Wićaz über sorbische und um die Sorben verdiente Personen (Nachlass Ota Wićaz (1874-1952) |
| MZb XIX/ 2 X | J. B. Nytška an Kito Šwjela (Korrespondenzsammlung) |
| N XIII/ 33 | J. B. Nytška an Kito Šwjela, 1882 (Depositum Frido Mětšk / Sorbische Dokumente) |
| N XIII/ 33 | Oskar Pank (sen.) an Kito Šwjela, 1894 (Depositum Frido Mětšk / Sorbische Dokumente) |
| N XIII/ 33 | Rěžo (Riese)-Chośebuski wahrscheinlich an Kito Šwjela, 1912 (Depositum Frido Mětšk / Sorbische Dokumente) |
| AS XII/ 2.1 F | Kito und Bogumił Šwjela an Michał Hórnik, 1891/93 (Korrespondenzsammlung) |
| MS IX/ 1 L | Kito Šwjela an Jan Bjedrich Tešnaŕ, 1861-1897 (Korrespondenzen von Jan Bjedrich Tešnaŕ 1850-1898) |
| N XIII/ 24 | Jan Bjedrich Tešnaŕ an Kito Šwjela, 1864, 1893, 1897 (Korrespondenzen von Jan Bjedrich Tešnaŕ 1850-1898) |
| ZM XXXV/ 41 Bq | Kito Šwjela an Bogumił Šwjela, 1912 (Nachlass Bogumił Šwjela (1873-1948) |
| N XIII/ 3 | Kito Šwjela an Bogumił Šwjela, 1894-1916 enthält auch: kleine Texte und Lieder von Kito Šwjela sowie Urkunde über eine Auszeichnung (Depositum Frido Mětšk / Sorbische Dokumente) |
| ZM XXXV/ 6 C | Register der Mitarbeiter am Gesangbuch von 1882, zgest.von Kito Šwjela (Nachlass Bogumił Šwjela (1873-1948) |
| N XIII/ 29 | Zuschriften in sorbischen Angelegenheiten an den Lehrer Kito Šwjela, 1883-1904 (Depositum Frido Mětšk / Sorbische Dokumente) |
30.7.–17.8.2012 in Bautzen
Ludwig Elle: Sorbische Interessenvertretung in Vergangenheit und Gegenwart
Fabian Kaulfürst: Studije k rěči Michała Frencla
SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT | Bahnhofstraße/Dwórnišćowa 6 | D-02625 Bautzen/Budyšin