SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT
SORBISCHES  INSTITUT - SERBSKI  INSTITUT

Jaroměr Hendrich Imiš / Friedrich Heinrich Immisch (1819-1897) im SKA

Biogram

Imiš, Jaroměr (Bjedrich) Hendrich / Immisch, Friedrich Heinrich
* 16. 12. 1819 Bukojna pola Hućiny / Buchwalde bei Guttau † 12. 12. 1897 Hodźij / Göda

Farar w Hodźiju, centralna wosobina konserwatiwnoklerikalneho směra w serbskim narodno-kulturnym žiwjenju

Syn knježeho šosarja; 1832-40 gymnazij w Budyšinje, tu 1839 sobuzałožer towarsta Societas Slavica
Budissinensis, wot 1840 studij teologije w Lipsku, 1841 zastup do korpsa Lusatia; 1846-51 jako kandidat duchownstwa wučer na měšćanskej šuli w Budyšinje, 1851-58 farar we Wóslinku a 1858-97 w Hodźiju.
I. so w štyrcetych lětach žiwje zasadźi za serbske kulturne prócowanje, běše sobuzałožer Maćicy Serbskeje a zastawaše w njej wot započatka wšelake zastojnstwa. W lětomaj rewolucije 1848/49 so jako liberalny zastupjer serbskeho narodneho hibanja aktiwnje prócowaše na boku doprědkarskich Serbow wo zorganizowanje centralneje serbskeje peticije, t. mj. Wulkeje próstwy Serbow na sakske knježerstwo, kotraž dósta podpěru něhdźe 40 000 Serbow, bydlacych w Sakskej. Wobdźěli so tež na dźěle Serbskeho rěčenskeho towarstwa wot nazymy 1848. Po poraženju rewolucije pak, hdyž so wzda swojeho liberalneho stejišća, wěnowaše so nimale jenož serbskim cyrkwinskim naležnosćam a poněčim zastupowaše politisce wuraznje konserwatiwne nahlady. Tole wuwiće dowjedźe jeho po 1871 na bok knježaceho režima w prusko-němskim kejžorstwje a sakskim kralestwje. W ideologisko-politiskej integraciji serbskeje narodneje mjeńšiny do tuteje towaršnosće widźeše swój wosebny nadawk. Serbstwo chcyše wuchować jako stołp přećiwo dźeń a sylnišej socialdemokratiji. Na tutym zakładźe so prócowaše wo prawa Serbow na maćeršćinu, hłownje w cyrkwinskim žiwjenju. Přećiwnik wšeho demokratiskeho, ludoweho hibanja njeměješe wón 1873 hižo mocy, wuspěšnje wotwobarać zakonske přikrótšenja dotal hižo skromnych móžnosćow wužiwanja serbšćiny w šulskej wučbje w Sakskej. Hdyž so 1882 započa wótra šowinistiska šćuwańca w němskich nowinach přećiwo tym »panslawistam« w Budyšinje, stupi so wón ze spisom »Der Panslawismus ...« přećiwo tutym přisłodźenjam, ale jeho zakitowanje Serbow, wosebje tež -> J. A. Smolerja, běše čisto konserwatiwneho razu a wosta tuž njeskutkowne. Jemu wosobinsce wone wunjese hišće jónu tójšto njepřijomnych nadpadow. We wosomdźesatych lětach so knježace kruhi w Drježdźanach a Berlinje skónčnje přeswědčichu, zo běše I. jich muž, tón »najměrniši, najloyalniši staćan« mjez serbskimi wjednikami. I. wotpokazowaše narodno-kulturne kontakty z druhimi słowjanskimi ludami, na kotrež so kulturne wuwiće Serbow złožowaše.
Jeho skutkowanje jako awtor wobmjezowaše so we hłownym na cyrkwinske pismowstwo. Zo by so serbskim a druhim studentam teologije dóstało lěpše přihotowanje na jich zastojnske dźěło mjez Serbami, załoži wón z přizwolenjom sakskeho kultusoweho ministerstwa při swojej farje w Hodźiju Serbski homelitiski seminar, w kotrymž so studenća kóždolětnje we wulkich prózdninach štyri
njedźele schadźowachu a so zwučowachu. I. běše předsyda Serbskeje prědarskeje konferency a
Serbskeho ewangelsko-lutherskeho knihoweho towarstwa, 1876-91 běše sobustaw Sakskeje krajoweje
synody, wot 1886 słušeše do rjada čestnych předsydow Maćicy Serbskeje. Přez swoje pilne cyrkwinske dźěło, ale tež přez swoje sylnje awtoritatiwne wustupowanje daloko a šěroko zawěsći sej w ewangelskich Serbach nahladnosć a we wobłuku Maćicy Serbskeje njepowalnu poziciju; jeho woprawdźity wuznam za serbsku kulturu běše snadny. Sakski kral jeho wuznamjeni ze zasłužbowym rjadom I. rjadownje, uniwersita w Lipsku jeho powyši čestnje na licentiata theologiae a pozdźišo tež na doktora honoris causa.

WOZJ.: »Der Panslawismus unter den sächsischen Wenden mit russischem Geld betrieben und zu den Wenden in Preußen hinübergetragen. Deutsche Antwort eines sächsischen Wenden«, Leipzig 1884
ŽÓ./LIT.: A. Muka, Nekrolog - ČMS 51 (1898), str. 117-121; O. Wićaz, Listowanje Hendricha Imiša z Michałom Domašku - ČMS 87 (1934), str. 28-43, 105-113; 88 (1935), str. 25-43; 90 (1937), str. 3-16; Zwahr, Bauernwiderstand, str. 44-47

Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984

Zum Nachlass

Der Nachlass von Imiš ist kein originärer Bestand, sondern aus verschiedenen Beständen gebildet. (Nachlassteile: MS XXXIV, ZM V, ISL XXIII/ 4 G, ISL XXIII/ 11-14) Die Tätigkeit von Imiš in Göda betreffenden Materialien (Predigerkonferenz und Homiletisches Seminar) wurden als Fotokopien aus dem dortigen Pfarrarchiv (1968) erworben, wo sich auch die Originale befinden. Diplome und Predigten entstammen den Maćica-Beständen. Die Familienkorrespondenzen, welche um 1933 von Ota Wićaz sichergestellt wurden, gelangten nach dem Tod von Wićaz (1952) in das SKA.
  Persönliche Angelegenheiten
MS XXXIV/1 A Aufzeichnungen über seine Vorfahren
MS XXXIV/1 B Taufpatenbriefe; 1819
MS XXXIV/1 C Prüfungspredigt in Leipzig; 1844
MS XXXIV/1 D Zeugnisse, Diplome u. a. Dokumente; 1840-1896
ZM V/1 A - B Glückwunschadressen und ähnliche Gelegenheitsdrucke (2 Akten)
ISL XXIII/4 G Ernennungsdiplom der Universität Leipzig für Jaroměr Hendrich Imiš in Göda zum Dr. theol. h. c. 1896
MS XXXIV/1 E Zeitungs- und Zeitschriftenausschnitte über Imiš und seine Tätigkeit sowie über sorbische Fragen; 1851-1927
MS XXXIV/1 F Mitarbeit in der Sächsischen Landessynode; 1869-1897
MS XXXIV/1 G Angelegenheiten der Maćica Serbska; 1884-1888
MS XXXIV/1 H Zum Tode seiner Gattin Miła Imišowa; 1895
MS XXXIV/1 I Angelegenheiten des sorbischen Homiletischen Seminars; 1895-1897
MS XXXIV/1 J Sorbische Huldigungsdeputation an den sächsischen Hof; 1893
MS XXXIV/1 K Polnische Pressestimmen über die Familie Imiš
 
  Zur „Panslawismusaffäre“ 1884-1886
MS XXXIV/2 A Akten der Privatklage des Superintendenten von Hoyerswerda gegen Imiš; 1884-1886
MS XXXIV/2 B Briefe und anderes Material betr. die Klage und Imiš’s Vortrag in Breslau; 1884-1885
MS XXXIV/2 C Weitere Prozeßakten; 1884-1885
MS XXXIV/2 D Russische Rezension zum „Panslawismus“ [dt. Übers.]; 1885
MS XXXIV/2 E Ausschnitte aus Zeitschriften und Zeitungen von J. H. Imiš über seine Tätigkeit und über die Sorben; 1851-1927
 
  Angelegenheiten der Parochie Oßling 1851-1864
MS XXXIV/3 A Tagebuch; 1851
MS XXXIV/3 B Kirchliche Notizen; 1854-1859
MS XXXIV/3 C Differenzen zwischen Imiš und dem Kollator der Kirche; 1858-1861
MS XXXIV/3 D Vormundschaftssache Geschwister Rjek (Raeck) in Weißig; 1858-1864
 
  Angelegenheiten der Parochie Göda 1859-1897
MS XXXIV/4 A Kircheneinkünfte; 1859-1897
MS XXXIV/4 B Verzeichnis der Hausbesuche und Bibelabrechnungen; 1859-1861
MS XXXIV/4 C Predigten; 1891-1897
MS XXXIV/4 D Predigten; 1891-1893
  siehe auch: ZM V/3 A – ZM V/8 B Kopien aus dem Pfarrarchiv zu Göda 1876-1897
 
  Korrespondenz: Zuschriften an Imiš
MS XXXIV/5 A - Ah Jan Albert (Rachlau), 1881;
Altmann (Breslau), 1888;
Bedřich Battik, 1897;
v. Bernewitz (Dresden), 1886;
Ota Cymjera;
Michał Domaška, 1851, 1892;
Moric Domaška, 1889;
Adolf Fischer (Dorst b. Calvörde), 1889;
Fricke (Leipzig), 1896;
Gilbert (Lichtenstein-Callnberg), 1876;
Hugo Gloeckner (Berlin), 1896;
Jan Gólč, 1889;
Matej Handrik, 1887-1889;
Jakub Hermann, 1891;
Eleonora Imišowa, 1851;
Jan Imiš, 1870-1897;
K. O. Imiš, 1869-1892;
Klementina Imišowa, 1895;
Marćin Imiš, 1894;
Miła Imišowa, geb. Pfulec, 1846-1880;
Jurij Jakub, 1887-1894;
Ota Jurk, 1887;
Handrij Kerk, 1891;
Jan Awgust Kerk, 1890;
Michał Kokla, 1891;
Henčka, 1887-1889;
Jan Křižan, 1888;
G. Manitius, 1888;
Matek (Kleinbautzen), 1888-1889;
Arnošt Mütterlein, 1888;
Jan Pětřik (Nochten), 1877;
Kř. B. Pful, 1851, 1866 (enthält auch: Pfuls lateinisches Manuskript über die Fasten des Ovid)
Seelmann (Dessau), 1887;
J. Sembrzycki, 1888;
J. Skop (Kronförstchen), 1891;
Jan Smoła (Kaschwitz), 1891;
Juro Surowin, 1887;
Elsa v. Schönberg-Bibram;
Uhde (Dresden), 1882;
Wendt (Zibelle), 1889;
Julius Wjelan, 1888;
Wildt (Bautzen), 1888-1889.
 
  Korrespondenz: Briefe von Imiš
MS XXXIV/5 Ai - Ak Friedrich August v. Sachsen, 1893;
Lydija Jakubowa, 1851;
Awgust Sykora, [mit je einem Brief von Mrozak und Pful an Imiš]; 1887-1897
 
  Mitarbeit in der Spittwitzer Predigerkonferenz 1866-1897
ZM V/2 A Gedrucktes Material zur Konferenztätigkeit; 1866-1892
ZM V/2 B Konferenzakten; 1866-1887
ZM V/2 C Drucksammlung für die Konferenzarbeit; 1896-[1903]
 
  Kopien aus dem Pfarrarchiv zu Göda 1876-1897
ZM V/3 A Register 1876-1891
ZM V/3 B - G Briefe 1876-1884
ZM V/4 A - G 1886-1897
ZM V/5 A - F Briefe I 1877 - Briefe VI 1882, I. Quartal
ZM V/6 A Register 1882 bis April 1885 (VII)
ZM V/6 B - G Briefe VIII April 1882 - Dezember 1884
ZM V/7 A - E XIV = Januar - April - XVIII November - Dezember
ZM V/8 A XIX = 1886-1890 mit Register bis 1896
ZM V/8 B XX 1890-1896
 
  Konfirmationsansprachen 1851-1895
ZM V/9 A Sorbische Konfirmationen; 1851-1867
ZM V/9 B Deutsche Konfirmationen; 1857-1895
 
Predigten 1851-1897
ZM V 10 - 13 Sorbische und deutsche Predigtkonzepte (4 Akten)
ISL XXIII/11 A Predigten; 1840; Oßling 1851-1859
ISL XXIII/11 B Predigten von Beginn der Tätigkeit in Göda; 1860-1861
ISL XXIII/11 C - G Predigten; 1861 - 1885
ISL XXIII/12 A - E Predigten; 1886 - 1897
ISL XXIII/13 A - E Begräbnispredigten; 1852 - 1897 und undatiert
ISL XXIII/14 A - B Predigten bei Trauungen; 1860 - 1876 und undatiert
ISL XXIII/14 C Predigten bei Taufen; undatiert
ISL XXIII/14 E - D Andere undatierte Gelegenheitspredigten
 
  Jaroměr Hendrich Imiš in anderen Beständen des SKA
MS XXXVI/1 F Zuschriften von Jaroměr Hendrich Imiš an Korla Awgust Jenč; 1850-1883 (Nachlassfragment Korla Awgust Jenč)
ZM VII/3 P Zuschriften von Jaroměr Hendrich Imiš an Korla Awgust Jenč; 1852-1886 (Nachlassfragment Korla Awgust Jenč)
MS XXXIV/5 X2 Zuschrift von Radoslaw Nowotny an Jaroměr Hendrich Imiš und Antwort von Imiš; 1879
MS IX/2 I Zuschriften von Michał Domaška an Jaroměr Hendrich Imiš; 1876, 1889 (Korrespondenzsammlung)
MS IX/2 K Zuschrift von Jaroměr Hendrich Imiš an den Ausschuss der Maćica Serbska; 1857 (Korrespondenzsammlung)
MS XLV/1 I Zuschrift von Jaroměr Hendrich Imiš an Jan Arnošt Smoler; 1874 (Nachlass Jan Arnošt Smoler)
ZM XIX/28 B Sorabistische Sammlung von Měrćin Kral: J. H. Imiš über die sorbische Sprache (Nachlass Měrćin Kral)
ZM XXX/8 C Stimmen und Rezensionen zum Buch von Imiš „Panslawismus“, 1884-1885 (Nachlassfragment Michał Nawka)
ZM XXXVIII/20 K Enzyklopädische Sammlung von Ota Wićaz über sorbische und um die Sorben verdiente Personen: Imiš, Jaroměr Hendrich; Imišowa, Miła und Familie (Nachlass Ota Wićaz)
 
  Fotografien
FP I, 1 Porträt Jaroměr Hendrich Imiš
 
  Dokumente von Familienangehörigen
ZM V/16 B Gedicht von Handrij Zejler anläßlich der Geburt von Marćin Imiš (des Sohnes von Mila und J.H. Imiš); 1869
ZM VIII/20 Av Zuschrift von Imiš, Marćin an Muka, Korla Arnošt; 1906
(Nachlassfragment Korla Arnošt Muka)
ZM XLI 16 L Zuschrift von Imiš, Marćin an Šewčik, Jakub; 1909
(Nachlassfragment von Jakub Šewčik)

 
  Dokumente von Familienangehörigen: Briefe an Miła Imišowa geb. Pfulec
MS XXXIV/5 Ał - Ař Elisabeth Dietel (Dresden), 1889;
Wildt;
Michael Domaschke, 1851;
Elisabeth Fürstenstein, 1888;
Jaroměr Hendrich Imiš, 1850-1851;
Lydija Jakubowa, 1894;
Pětr Łahoda (Löbau), 1847;
Kř. B. Pful, 1843-1845, 1851-1894;
Jan Arnošt Smoler, 1846.
 
  Dokumente von Familienangehörigen: Briefe von Miła Imišowa geb. Pfulec
ZM V/14 A - 15 D Briefe von Miła Imišowa an den Sohn Marćin; 1884-1895
MS XXXIV/5 As - Au Jan Imiš, 1887-1894;
Marćin Imiš, 1889-1894;
Lydija Jakubowa, 1858;
Verschiedene Briefschaften, 1879-1894
 
30.7.–17.8.2012 in Bautzen
Ludwig Elle: Sorbische Interessenvertretung in Vergangenheit und Gegenwart
Fabian Kaulfürst: Studije k rěči Michała Frencla
SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT | Bahnhofstraße/Dwórnišćowa 6 | D-02625 Bautzen/Budyšin