Jurij Libš / Georg Liebsch (1857-1927) im SKA
Biogram
Libš, Jurij / Liebsch, Georg
* 17. 11. 1857 Miłoćicy / Miltitz † 29. 3. 1927 Budyšin / Bautzen
Farar, rěčespytnik a spisowaćel.
Syn kublerja; 1873-79 a 1881-83 chowanc Serbskeho seminara w Praze, tam 1873-79 němski Małostronski gymnazij, 1879-80 wojerska słužba w Budyšinje, 1880-1883 studij teologije w Praze; 1884 kapłan w Ralbicach, 1885-88 w Drježdźanach a 1888-89 w Seitendorfje, 1889-93 katechet a tachantski prědar w Budyšinje a 1893-1902 kapłan w Baćonju, 1902-10 farar expositus w Baćonju; 1910-17 na wuměnku w Žitawje a 1917-27 w Budyšinje.
L. běše horliwy sobustaw Praskeje Serbowki a 1877-1883 jeje starši; wot młodych lět jewješe zajim wo słowjanske rěče a pismowstwo. Za čas swojeho studija započa literarnje skutkować, do zwjazkow Serbowki napisa rjad nastawkow - powěsće z erta ludu, potrety wuznamnych Słowjanow, prěnjotne powědančka a přełožki ze słowjanskich literaturow. Přinošowaše tež do Lipy Serbskeje, Łužičana a Katolskeho Posoła, pozdźišo do Łužicy a do Krajana. Wot 1890 wozjewješe w Serbskich Nowinach zwjetša přełožene powědančka, předewšěm z čěskeje literatury; jeho powědančka z Katolskeho Posoła wuńdźechu w dwěmaj knižkomaj (Budyšin 1920, 1921). Po tematice njejsu zwjazane ze Serbami, skerje su to fantastiske temy bjez wuměłskeje hódnoty. Najwuznamniše jeho dźěło »Syntax der wendischen Sprache in der Oberlausitz« (Budyšin 1884, znowa 1981) nasta jako wuraz nahladow młodoserbskeho hibanja na rěčnu kulturu a kodifikaciju spisowneje rěče. Wón zepěraše so na staw ludoweje rěče, přikłady bjerješe z ludoweje folklory. Z metodiskim wjednikom L. bě M. Hattala a jeho teorija rěče, po jeho syntaksach wobdźěła L. serbsku syntaksu. Jeho dźěło bu wysoko pohódnoćene mjez słowjanskimi rěčespytnikami a do dźensa njeje zhubiło swoju wědomostnu hódnotu. Zaměr, přihotować jeje druhe wudospołnjene wudaće, njeje L. zamóhł zwoprawdźić. Njeje so jemu tež poradźiło, napisać přirunowacu hornjo- a delnjoserbsku gramatiku, ani morfologiju serbšćiny. Do Časopisa Maćicy Serbskeje zaměstni rěčespytne drobnostki, dopominace na Hattalowy Brus jazyka českého, a za encyklopediju słowjanskeje filologije V. Jagića wobdźěła stawizny serbskeje rěče (njejsu wušłe w ćišću, rkp. w Zagrebje). Bě wot 1875 čłon Maćicy Serbskeje.
ŽÓ./LIT.: M. Krječmar, Jurij Libš. Nasćin jeho žiwjenja a dźěła - ČMS 82 (1929), str. 15-31; J. Petr, Hornolužická skladba Jurije Libše a její doplňky - Lp A 25/1 (1978), str. 68-90
Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984
* 17. 11. 1857 Miłoćicy / Miltitz † 29. 3. 1927 Budyšin / Bautzen
Farar, rěčespytnik a spisowaćel.
Syn kublerja; 1873-79 a 1881-83 chowanc Serbskeho seminara w Praze, tam 1873-79 němski Małostronski gymnazij, 1879-80 wojerska słužba w Budyšinje, 1880-1883 studij teologije w Praze; 1884 kapłan w Ralbicach, 1885-88 w Drježdźanach a 1888-89 w Seitendorfje, 1889-93 katechet a tachantski prědar w Budyšinje a 1893-1902 kapłan w Baćonju, 1902-10 farar expositus w Baćonju; 1910-17 na wuměnku w Žitawje a 1917-27 w Budyšinje.
L. běše horliwy sobustaw Praskeje Serbowki a 1877-1883 jeje starši; wot młodych lět jewješe zajim wo słowjanske rěče a pismowstwo. Za čas swojeho studija započa literarnje skutkować, do zwjazkow Serbowki napisa rjad nastawkow - powěsće z erta ludu, potrety wuznamnych Słowjanow, prěnjotne powědančka a přełožki ze słowjanskich literaturow. Přinošowaše tež do Lipy Serbskeje, Łužičana a Katolskeho Posoła, pozdźišo do Łužicy a do Krajana. Wot 1890 wozjewješe w Serbskich Nowinach zwjetša přełožene powědančka, předewšěm z čěskeje literatury; jeho powědančka z Katolskeho Posoła wuńdźechu w dwěmaj knižkomaj (Budyšin 1920, 1921). Po tematice njejsu zwjazane ze Serbami, skerje su to fantastiske temy bjez wuměłskeje hódnoty. Najwuznamniše jeho dźěło »Syntax der wendischen Sprache in der Oberlausitz« (Budyšin 1884, znowa 1981) nasta jako wuraz nahladow młodoserbskeho hibanja na rěčnu kulturu a kodifikaciju spisowneje rěče. Wón zepěraše so na staw ludoweje rěče, přikłady bjerješe z ludoweje folklory. Z metodiskim wjednikom L. bě M. Hattala a jeho teorija rěče, po jeho syntaksach wobdźěła L. serbsku syntaksu. Jeho dźěło bu wysoko pohódnoćene mjez słowjanskimi rěčespytnikami a do dźensa njeje zhubiło swoju wědomostnu hódnotu. Zaměr, přihotować jeje druhe wudospołnjene wudaće, njeje L. zamóhł zwoprawdźić. Njeje so jemu tež poradźiło, napisać přirunowacu hornjo- a delnjoserbsku gramatiku, ani morfologiju serbšćiny. Do Časopisa Maćicy Serbskeje zaměstni rěčespytne drobnostki, dopominace na Hattalowy Brus jazyka českého, a za encyklopediju słowjanskeje filologije V. Jagića wobdźěła stawizny serbskeje rěče (njejsu wušłe w ćišću, rkp. w Zagrebje). Bě wot 1875 čłon Maćicy Serbskeje.
ŽÓ./LIT.: M. Krječmar, Jurij Libš. Nasćin jeho žiwjenja a dźěła - ČMS 82 (1929), str. 15-31; J. Petr, Hornolužická skladba Jurije Libše a její doplňky - Lp A 25/1 (1978), str. 68-90
Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984
Zum Nachlass
Der eigentliche Nachlass von Jurij Libš ist nur fragmentarisch überliefert. Die Dokumente gelangten mit dem Nachlass von Mikławš Krječmar, der eingehend zu Libš geforscht hatte, 1967 in das SKA. Sie beschränken sich auf persönliche Dokumente und einen Bruchteil der Korrespondenz. In das Verzeichnis integriert ist ein Inventar der Dokumente von und über Libš in weiteren Beständen des SKA.
| Leben und Wirken | |
| ZM XXVII/ 1 A, B | Persönliche Originaldokumente (2 Akten) |
| ZM XXVII/ 1 C | Drei literarische Entwürfe 1901 ff. |
| ZM XXVII/ 1 D | Gedrucktes Gedenkmaterial; 1927, 1934 |
| ZM XXVII/ 3 | „Syntax der wendischen Sprache in der Oberlausitz“ mit handschriftschriftlichen Korrekturen des Verfassers |
| Korrespondenz: Briefe an Libš | |
| ZM XXVII/ 2 | Mikławš Andricki, 1901; Jan Bryl, 1908-1914; Jakub Buk, 1894; Adolf Černý, 1884-1918; Jurij Delan, 1910-1915; J. Deleńk, 1905; Józef Filip, 1885-1890; Jakub Herrman, 1911-1914; Jan Arnošt Holan, 1884; V. Jagić, 1913; Franc Kral, 1914; Josef Masařik, 1892; Arnošt Muka, 1914; Křesćan Bohuwěr Pful, 1884; Jurij Pilk, 1913, 1918; A. Uhlig, 1917; Jurij Winger, 1910-1914; Božidar Wićaz, 1884. |
| Korrespondenz: Briefe von Libš | |
| MS IX/ 2 Ž | Libš an unbekannt, 1879 (Korrespondenzsammlung ) |
| MS XLI/ 6 O | Libš an Korla Arnošt Muka, 1892-1906 (Nachlass K. A. Muka) |
| ZM II/ 4 Ae | Libš an Jakub Bart-Ćišinski, 1906-1909 (Nachlass J. Bart-Ćišinski) |
| ZM XXIII/ 29 I | Libš an Mikławš Krječmar, 1924 (Nachlass Mikławš Krječmar) |
| ZM XXXVIII/ 61 N | Libš an Ota Wićaz, 1917-1924 (Nachlass Ota Wićaz) |
| Weitere Dokumente über Jurij Libš | |
| ZM XXXVIII/22 C | „Jurij Libš“ in der Sorbischen Enzyklopädie (Sammlung über sorbische und um die Sorben verdiente Personen) von Ota Wićaz (Nachlass Ota Wićaz) |
| NEU 518 H | Finanzielle Angelegenheiten des Cyrill-Methodius-Verein / Katolski Posoł; 1920-1925, 1927, 1931 enthält u. a.: Nachlass Jurij Libš |
| Forschungen von Mikławš Krječmar über Jurij Libš | |
| ZM XXIII/ 10 A | Spuren von J. Libš im sorbischen Druck; bibliographische Zusammenstellung und Materialexzerpte betr. die Zeit von 1877 -1921 |
| ZM XXIII/ 10 B | Chronologisches Gerüst zur Biographie von J. Libš betr. die Jahre 1879-1922 |
| ZM XXIII/ 11 E | Ungeordnete Ergänzungen über J. Libš und seine Tätigkeit |
| ZM XXIII/ 12 F | J. Libš als Philologe |
| ZM XXIII/ 12 G | Zur Syntax von J. Libš; Druck ČMS 1928 |
| ZM XXIII/ 12 H | Mitarbeit von J. Libš an sorbischen Editionen und Periodica |
| ZM XXIII/ 13 A | Briefe von J. Libš an Muka, O. Wićaz und andere Abschriften, 1876-1924 |
| ZM XXIII/ 13 C | Über tschechische Patrioten und ihren Einfluß auf J. Libš |
| ZM XXIII/ 13 D | Zu Kontakten zwischen J. Libš und V. Jagić |
| ZM XXIII/ 13 E | Entwürfe zu einer Monographie über J. Libš |
| ZM XXIII/ 13 F | Andere über J. Libš 1876-1935 |
30.7.–17.8.2012 in Bautzen
Ludwig Elle: Sorbische Interessenvertretung in Vergangenheit und Gegenwart
Fabian Kaulfürst: Studije k rěči Michała Frencla
SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT | Bahnhofstraße/Dwórnišćowa 6 | D-02625 Bautzen/Budyšin