SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT
SORBISCHES  INSTITUT - SERBSKI  INSTITUT

Dolnoserbske slěźenja

 
Chóśebuska wótnožka za dolnoserbske slěźenja Serbskego instituta z.t. jo 1. september 1992 w Serbskem domje ze swójim źěłom zachopiła. Wóna jo prědna wědomnostna institucija, kótaraž se w ramiku powšykneje problematiki rěcnych resp. kulturelnych mjeńšynow zaběra spe­cielnje z dolnoserbšćinu a ze Serbami w Dolnej Łužycy. Glědajucy na akutne wobgrozenje dolnoserbskeje rěcy su źěłowe śěžyšća Dolnoserbskeje wótnožki tak wuzwólone, aby jeje wuslědki direktnje abo indirektnje pśinosowali k zdźaržanjeju rěcy.
W srjejźišću źěła stoje togodla dokumentacija dolnoserbšćiny, leksikolo­gija a leksikografija moderneje dolnoserbskeje pisneje rěcy, wuslěźenje wustat­ko­wanjow rěcnego kontakta pśedewšym z nimšćinu a teke stawizny Serbow w Dolnej Łužycy w 19. a 20. stolěśu.
Wuźěłanje słownikow dolnoserbskeje rěcy jo wažny wobstatk rěcneje do­ku­mentacije. Južo 1999 jo se jaden wobšyrny dolnoserbsko-nimski słownik dopisał a w Ludowem nakładnistwje Domowina wózjawił. Z togo casa se źěła na nowem Nimsko-dolnoserbskem słowniku (DNW), kótaryž njebuźo jano ako śišćane knigły wuchadaś. Wón za wětšy źěl stoj južo něnto ako docasne wózjawjenje w interneśe k dispoziciji. Pód adresu http://www.dolnoserbski.de namakajoš wjele wěcej ako 60.000 artiklow. Pó móžnosći detailěrowane wopisanje ze źaseś tysacami pśikładami dej zmóžniś dokradne nawuknjenje dolnoserbskeje rěcy a z tym aktiwnje pśinosowaś k zdźaržanjeju teje rěcy. Słownik DNW se wót casa prědnego wózjawjenja w interneśe (2003) stawnje wutwarja a aktualizěrujo.
Rěcnej dokumentaciji słužy teke napóranje wobšyrnego pśez computer cy­tajobnego tekstowego korpusa, ako juž wopśimjejo bejny źěl dolnoserbskego pismojstwa w digitalnej formje a kenž jo wažny zakład za dalšne slěźenja na pólu dolnoserbskeje rěcy. Druge rěcywědne źěłowe wobcerki su stawizny pis­neje rěcy, wobwliwowanje dolnoserbšćiny pśez rěcny kontakt a gramatika.
We wobłuku historiskego slěźenja stej na zachopjeńku stojałej w srjejźišću nowe pógódnośenje pówójnskich stawiznow („Die sorbische Bewe­gung 1945-1948 zwischen Selbstbe­hauptung und Anerkennung“) a pśe­pyto­wanje narod­nego wuwijanja Serbow w pówójnskich lětźasetkach. W pśiducych lětach dej se poměr mjazy Serbami a ewangelskeju cerkwju do­kradnjej wobglědowaś. K tomu teke słušaju wutłocenje dolnoserbskeje rěcy ako cerk­wi­neje rěcy a slědy toś togo procesa za rěcnu změnu w Dolnej Łužycy.
 
Fabian Kaulfürst: Studije k rěči Michała Frencla
SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT | Bahnhofstraße/Dwórnišćowa 6 | D-02625 Bautzen/Budyšin