helper
Serbski Institut Serbski Institut Mobil
Navigation
Seite vorlesen ?
ZM-XVIII-6-E_11.100025-1.jpg
In Umsetzung der UN-Behindertenrechtskonvention (UN-BRK) wurde in die Webseite des Sorbischen Instituts eine Vorlesefunktion für Deutsch implementiert. Leider ist eine entsprechende Technologie für die beiden sorbischen Schriftsprachen nicht verfügbar. Das Sorbische Institut ist sich dieser Problematik bewusst und sondiert zurzeit mit Partnern die Entwicklung einer entsprechenden Software. Außerdem bereiten sorbische Ausdrücke in deutschem Text der deutschen Vorlesefunktion erkennbar Schwierigkeiten. Wir bitten dafür um Verständnis, da wir nicht allein aus diesem Grund auf die sorbischen Ausdrücke verzichten möchten.

Die oben genannte Maßnahme wurde finanziert aus Steuermitteln auf der Grundlage des von den Abgeordneten des Sächsischen Landtags beschlossenen Haushalts.

Bart-Ćišinski, Jakub – Barth, Jacob

pseudonym: Ćišinski, J. B. Kukowski, Łužičan, Miliduch

* 20. 8. 1856 Kukow / Kuckau
† 16. 10. 1909 Pančicy / Panschwitz

Basnik, publicist, redaktor, załožer serbskeje dramatiki, načolny reprezentant młodoserbskeho hibanja.
1862–69 němska klóšterska šula w Kukowje, 1869–71 Tachantska šula a Katolski wučerski seminar w Budyšinje, 1871–81 chowanc Serbskeho seminara w Praze, tam 1871–78 němski Małostronski gymnazij, 1878–81 studij teologije; 1881–82 wojak w Budyšinje, 1883–84 kapłan w Ralbicach, 1884–87 kapłan a farski administrator w Radworju, 1887–88 přesadźeny do Šěrachowa; 1888–96 kapłan při Dwórskej cyrkwi w Drježdźanach, 1896 pósłany do klóštra Zákupy, 1896–1901 kapłan w Kamjenicy, 1901–03 farski administrator w Radebergu, mjeztym na wyši přikaz w sanatoriju we Waldernbachu, 1903 dočasnje na wuměnk do Kukowa, 1907 do Pančic.
B. bě sobustaw Serbowki a 1877 jeje starši, 1875 załoži zhromadnje z Arnoštom Muku, Janom Arnoštom Holanom a druhimi schadźowanku serbskeje studowaceje młodźiny a bě 1879–81 jeje hłowny starši. 1877–81 redigowaše časopis studentow Lipu Serbsku a 1904–09 časopis Łužicu.
Pod wliwom Martina Hattale formulowaše B. progresiwne nahlady wo demokratizaciji spisowneje rěče a duchowneje kultury, na př. w njedokónčenej polemice „Hłosy ze Serbow do Serbow“ (Lipa Serbska 1877/78). Za dźiwadło postulowaše narodno-kubłanski nadawk a wustupowaše za zwjazanosć inteligency z ludom. W Drježdźanach běštaj B. a Bjarnat Krawc spřećelenaj z spěwarku Theresu Saakowej. B. wěnowaše jej zběrku basnjow „Přiroda a wutroba“ (Budyšin 1889). Ćišć basnjow B. financowachu nimo Maćicy Serbskeje tež jeho přećeljo Adolf Černý, Arnošt Muka, Jakub Herman a prawiznik, knježerstwowy radźićel a ryćerkubler Ota Hanowski.
Poezija B. rosćeše z wliwow antikskich kulturow a swěta biblije, němskeje, słowjanskich a druhich europskich literaturow. Jeje předmjet je čłowjek, w kotrymž wotražuja so komplikowane změny w towaršnostnej realiće Łužicy a Němskeje jeho doby a přiwótřene wojowanje Serbow wo narodne prawa a přećiwo šowinistiskim přisłodźenjam, a jeho basnistwo ma sylne towaršnokritiske rysy. Basnić započa w Praze. Nimo basnjow a přełožkow nasta po přikładźe Homera, Johanna Wolfganga Goethy a Johanna Heinricha Voßa epos w heksametrach „Nawoženja“ (Lipa Serbska 1877), z ludowědnej akribiju nakreslena idyla serbskeje burskeje wsy. Ze zběrku „Kniha sonetow“ (Budyšin 1884) nasta za B. „čas wědomeho zrałeho tworjenja jeho basniskeje indiwiduality“ (A. Černý). W dwanaće dalšich zběrkach wobjednawa z patosom a w intimnych zynkach temy a motiwy, kiž wopokazuja so napřećo jeho estetiskemu idealej a narodnemu programej jako nošne: stawizny a jich transparenca za přitomnosć, starosć wo narodne byće, namołwa k wótčinstwu, žedźenje čłowjeka za zbožom, kotrež nachadźa w dźěle za lud, přiroda jako spowědnica a tróštowarka wot towaršnosće wustorčeneho čłowjeka, po zdaću njezměnliwa krajina a domizna z njedótkajomnymi socialnymi strukturami, sympatij a za ludźi w socialnych nižinach, lubosć mjezy splahomaj, přichilnosć k maćeri a žonje-starušce a zmysł a postawa poezije.
W činohrě „Na hrodźišću“ (Budyšin 1880) předstaja basnik w charakterach a konfliktach bój wo politiske, ideologiske a wojerske zjednoćenje połobskich a serbskich kmjenow we wojowanju přećiwo frankowskim zadobywarjam. Hra je prěni dźěl njedokónčeneje trilogije. B. přełoži resp. wobdźěła dale hry z němčiny a čěšćiny.
Z nowelu „Ryćerkubler“ (Kwětki 1873/74) sahaše awtor do Łužicy napoleonskich wójnow, a „roman z najnowšich časow“ „Narodowc a wotrodźenc“ (Lipa Serbska 1879), po žanru powědančko, předstaja basnikowy ideal zdźěłaneho Serba a jeho kontrerny napřećiwk. Z drobnych pospytow w prozy je fejeton „Mój wulět do Rakec“ (Lipa Serbska 1881) najbóle poradźeny.
Bě wot 1875 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1900 čłon Koła serbskich spisowaćelow.


DALŠE WOZJ.: „Zhromadźene spisy“, I-XIV, Budyšin 1969–1985; „Výbor básní“, Praha 1906; „Glut des Herzens“, Bautzen 1959, 1961; „Wybór poezji“, Wrocław-Warszawa-Kraków 1966; „Ich will zum Licht“, Bautzen 1981; Im Fieber. Gedichte, Bautzen 2009.

ŽÓ./LIT.: I. Gardošowa, Bibliografija literatury wo J. Barće-Ćišinskim – Lětopis A 26/1 (1979), str. 87–109; M. Krječmar, Jakub Bart-Ćišinski, Budyšin 1933; P. Nowotny, Ćišinskeho narodny program na zakładźe jeho swětonahlada, Budyšin 1960; Mnohich njebě lubušk, Budyšin 1970; Scholze, Dietrich : Jakub Bart-Ćišinski (1856–1909). Erneuerer der sorbischen Literatur = Wobnowjer serbskeje literatury ; Sammelband der internationalen Konferenz zum 100. Todestag des Dichters, Bautzen 2011.

Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984

Nachlass »

21.02.2018: Stellenausschreibung - Abteilung Kulturwissenschaften

3. März 2018 Tag der Archive – Das Sorbische Kulturarchiv lädt ein

Das Sorbische Kulturarchiv und die Sorbische Zentralbibliothek laden zu öffentlichen Führungen und einer Filmvorstellung ein.

19.-21. April 2018 Konferenz Forschungsdesign 4.0

des ISGV mit Beiträgen des Sorbischen Instituts in Dresden

Lětopis 2017/2-Doppelheft erschienen

Mit Beiträgen der internationalen Konferenz "Dimensionen kultureller Sicherheit bei ethnischen und sprachlichen Minderheiten"

13.-28. Juli 2018 Sommerkurs für sorbische Sprache und Kultur

Anmeldungen ab sofort möglich

Marie Skłodowska-Curie Actions

“Expression of Interest” for hosting Fellows
SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT
Bahnhofstraße/Dwórnišćowa 6
D-02625 Bautzen/Budyšin