helper
Serbski Institut Serbski Institut Mobil
Navigation
Seite vorlesen ?
ZM-XVIII-6-E_11.100025-1.jpg
In Umsetzung der UN-Behindertenrechtskonvention (UN-BRK) wurde in die Webseite des Sorbischen Instituts eine Vorlesefunktion für Deutsch implementiert. Leider ist eine entsprechende Technologie für die beiden sorbischen Schriftsprachen nicht verfügbar. Das Sorbische Institut ist sich dieser Problematik bewusst und sondiert zurzeit mit Partnern die Entwicklung einer entsprechenden Software. Außerdem bereiten sorbische Ausdrücke in deutschem Text der deutschen Vorlesefunktion erkennbar Schwierigkeiten. Wir bitten dafür um Verständnis, da wir nicht allein aus diesem Grund auf die sorbischen Ausdrücke verzichten möchten.

Die oben genannte Maßnahme wurde finanziert aus Steuermitteln auf der Grundlage des von den Abgeordneten des Sächsischen Landtags beschlossenen Haushalts.

Wjela-Radyserb, Jan – Wehle, Johann

pseudonym: Žarin, Mrowjan, Nadźan, Malin, Bórski, Židowčan, Sprjewjan, Žortula, Wótčinski, Jan Lubjerad, dźěd Štótežko

* 8. 1. 1822 Židow / Seidau (Bautzen)
† 19. 1. 1907 Budyšin / Bautzen

Wučer, basnik a spisowaćel, ludowědnik.

13lětny skónči ludowu šulu, dźěło jako kruwar pola burow; přez doporučenje E. B. Jakuba 1836–38 preparanda a 1838–42 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje; 1842–44 zastupny wučer w Chanecach, 1844–52 pomocny wučer w Bórku, 1852–89 prěni wučer na Židowje, wot 1868 připódla wučer fakultatiwneje serbšćiny na Budyskim gymnaziju, 1889 na wuměnk, přesydlenje do Budyšina. W zhromadnosći z K. A. Kocorom, K. E. Pjekarjom, J. B. Mučinkom, J. Bartkom přijimaše Wj. na Krajnostawskim wučerskim seminarje wurjadne rozwučowanje H. Lubjenskeho wo serbšćinje a serbskim pismowstwje. Wobdźěli so 1839 na schadźowanjach młodych Serbow na Winicy. Ideje a ideale předměrca a byrgarsko-demokratiskeje rewolucije 1848/49 napjelnichu jeho politisku a narodnu angažowanosć w dobje narodneho wozrodźenja, běše 1847 sobuzałožer Maćicy Serbskeje, redigowaše zhromadnje z J. Bartkom wot měrca hač do awgusta 1848 časopis Serbski Nowinkar, załoži Serbske burske towarstwo w Bórku. Wot 1881 nawjedowaše Wj. spěwarske towarstwo Lumir.
Wuznamna a wobšěrna bě jeho literarna tworićelskosć. Jeho prěnjej pěsni „Swěrnosć a Njeswěrnosć“ wozjewi H. Zejler w Tydźenskej Nowinje 1842. Na prěnim spěwarskim swjedźenju 1845 spěwaše so w Kocorowym zhudźbnjenju „Dwě róžičce“ wot Wj. Wot štyrcetych lět formowaše pódla Zejlerja rozsudnje serbsku romantiku, pokazowaše so jako narodnje a politisce wuwědomjeny basnik narodneho wozrodźenja, kiž w žiwjenskich nazhonjenjach dźěławeho luda najhłubše žórło čłowjeskeje mudrosće spózna. Wj. bě awtor prěnjeje wuměłskeje prozy: „Pojdančka k wubudźenju a k polěpšenju wutroby za Serbow“ (Budyšin 1847). Pisaše mnohe dalše małe a wjetše powědki: „Trójniki“ (Budyšin 1885), „Nowe trójniki“ (in 1896), „Křiž a połměsac abo Turkojo před Wienom w lěće 1683“ (Budyšin 1883), a historiske powědki kaž „Nadpad pola Bukec“ (Budyšin 1852) a „Jan Manja abo Hdźe statok mój“ (Budyšin 1886). W serbskej literaturje 19. lětstotka běše Wj. tež najpłódniši basnik dźěćacych hrónčkow a pěsni. Knižnje wuńdźechu pozdźišo „Wowcyne zabawki za pěkne serbske dźěći“ (Budyšin 1921) a „Dźědowe zabawki za pěkne serbske dźěći“ (Budyšin 1927). Prěnju wobšěrnu zběrku serbskich hódančkow přihotowaše Wj. pod titulom: „Worješki; přez dźewjeć stow hódančkow z trěbnym klučom“ (Budyšin 1907), zezběra dotal najwjace přisłowow: „Přisłowa a přisłowne hrónčka a wusłowa Hornjołužiskich Serbow“ (Budyšin 1902) a „Metaforiske hrona“ (Budyšin 1908). Wj. bě wot 1847 čłon a wot 1896 čestny sobustaw Maćicy Serbskeje.


DALŠE WOZJ.: „Basnje a balady“, Berlin 1955; „Wuběrk prozy“, Berlin 1956; „Bitwa pola Budyšina“, Budyšin 1971; „Serbska poezija – Jan Radyserb-Wjela“, Budyšin 1982

ŽÓ./LIT.: A. Muka, Nekrolog – Časopis Maćicy Serbskeje 60 (1907), str. 138-144; O. Wićaz, Jan Radyserb-Wjela – Lětopis A 1 (1952), str. 61-195

Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984

Nachlass »

Neuigkeiten & Veranstaltungen

» Zu unseren Neuigkeiten
» Zu unserer Veranstaltungsübersicht
» Zu unseren Pressemeldungen
» Zur Newsletter-Anmeldung
» Wir twittern @serbskiinstitut
Bitte beachten Sie unsere Netiquette.

Bibliothek und Archiv bleiben bis 28.3.2021 geschlossen. Wir bieten „click & collect“ an.

Sie erreichen uns telefonisch oder per E-Mail, biblioteka-archiw@serbski-institut.de.
Informationen zur Ausleihe und zu den digitale Angeboten: Bibliothek & Archiv.

Internetseite für niedersorbische Eigennamen erweitert

Nun können im Namensservice unter niedersorbisch.de/mjenja rund 2.500 Familiennamen und über 100 Vornamen nachgeschlagen werden.

"Sorbisch? Na klar."

Imagekampagne des Sächsischen Staatsministeriums für Wissenschaft, Kultur und Tourismus.

Marie Skłodowska-Curie Actions

“Expression of Interest” for hosting Fellows
» More information
SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT
Bahnhofstraße/Dwórnišćowa 6
D-02625 Bautzen/Budyšin
Diese Website verwendet Cookies. In diesen werden jedoch keine personenbezogenen Inhalte gespeichert. Durch die weitere Nutzung der Webseite stimmen Sie der Verwendung von Cookies zu Weitere Informationen
VERSTANDEN