helper
Serbski Institut Serbski Institut Mobil
Navigation
Rubrikbild
In Umsetzung der UN-Behindertenrechtskonvention (UN-BRK) wurde in die Webseite des Sorbischen Instituts eine Vorlesefunktion für Deutsch implementiert. Leider ist eine entsprechende Technologie für die beiden sorbischen Schriftsprachen nicht verfügbar. Das Sorbische Institut ist sich dieser Problematik bewusst und sondiert zurzeit mit Partnern die Entwicklung einer entsprechenden Software. Außerdem bereiten sorbische Ausdrücke in deutschem Text der deutschen Vorlesefunktion erkennbar Schwierigkeiten. Wir bitten dafür um Verständnis, da wir nicht allein aus diesem Grund auf die sorbischen Ausdrücke verzichten möchten.

Die oben genannte Maßnahme wurde finanziert aus Steuermitteln auf der Grundlage des von den Abgeordneten des Sächsischen Landtags beschlossenen Haushalts.

medijowa informacija


narěčenska partnerka


wokolnik


nowinki


Zjawna konferenca přepytuje transdiciplinarne perspektiwy na krajinu po zakónčenju wudobywanja brunicy

Wo nowych formach wužiwanja a wobhospodarjenja zemje a wo wuchowanju stawiznow hórnistwa diskutuja wědomostniki a wědomnostnicy BTU Choćebuz–Zły Komorow hromadźe ze Serbskim institutom a Institutom za management namrěwstwa (Institute for Heritage Management) a ze zjawnymi institucijami a předewzaćemi na hybridnej konferency.

Cyła zdźělenka wot 13.09.2021 w delnjoserbšćinje abo němčinje, hlej https://www.serbski-institut.de/ns/medije/


Što je noweho w Serbskim instituće? Nowe wudaće WOKOLNIKa wušło

(Budyšin, 8. septembra 2021)

Nowe wudaće Wokolnika z nowinkami ze Serbskeho instituta wušło. Wokolnik wuchadźa w třoch rěčach (němsce, hornjo- a delnjoserbsce) dwójce abo trójce wob lěto.

Wobsah (wuběr):
  • předsłowo direktora
  • Nowe wopśimjeśa w dolnoserbskem mjenjowem portalu – Nowy rěd rozgłosa rbb "Serbski mjenjowědnik wujasnijo"
  • Politika NDR napřećo Serbam – struktury, akterojo a zajimy 1945-1990 (nowy slědźerski projekt)
  • To serbske w bramborskem zapisu pomnikow
  • Spěchowanske "Myto Ćišinskeho" rěčespytnikej
  • Biblioteka a archiw zaso regularnje wotewrjenej
  • Wupisani: Dnja 31. oktobra skónči so doba požadanja wo slědźenski stipendij | Wupisanje za dwě městnje we wobłuku Digital Humanities, kompjuteroweje linguistiki
  • Pućowaca wustajeńca "Swoboda kiwa!" wot 13. do 24. septembra w Serbskim instituće w Budyšinje
  • zarjadowanja: 10.11.2021, Institutny dźeń we Wojerecach | 28.9.2021, přednošk k pózdnjej wójnskej towaršnosći w Sakskej składnostnje knižneje premjery "Die Oberlausitz im Zweiten Weltkrieg" w Kamjentnym domje w Budyšinje
  • Retrospektiwa: Lětuše zetkanje akademikarjow-sorabistow | "Puće – postawy – profile. Katolska cyrkej w sakskej diasporje" – SI na kolokwiju derje zastupjeny
  • Nowe publikacije: Dimensions of Cultural Security for National and Linguistic Minorities; Von Mund zu Ohr via Archiv in die Welt; Die Oberlausitz im Zweiten Weltkrieg. Studie zu den wendisch-deutschen Kreisen in Sachsen und Niederschlesien 1936 bis 1946


Pokiw: Za porjadnu wersiju (z aktiwnymi wotkazami) přizjewće so prošu jako abonent pod https://www.serbski-institut.de/os/wokolnik/
WOKOLNIK 1/2021 (pdf-ka bjez aktiwnych wotkazow)

skupinski wobraz komisije, foto: SI/Domašcyna (2021)

Wědomostna ewaluacija Serbskeho instituta

(Budyšin, 9. septembra 2021)

Wot wčerawšeho je w Serbskim instituće w Choćebuzu a Budyšinje ewaluaciska komisija na wopyće, štož traje hišće hač do pjatka. Wědomostnu ewaluacisku komisiju nawjeduje prof. dr. Roland Marti, slawist z uniwersity w Saarbrückenje. Nimo wědomostneje přirady Serbskeho instituta přisłušeja komisiji – cyłkownje je jich 13 čłonow – dalše slědźerki a dalši slědźerjo z tu- a wukraja: dr. phil. Markus Giger (Karlowa uniwersita Praha), prof. Vivien Petras PhD (HU Berlin), prof. dr. Bernhard Tschofen (uniwersita w Zürichu), prof. dr. Anke Hilbrenner (uniwersita Georga Augusta w Göttingenje). Komisija hódnoći dźěło instituta w rěčespytnym wotrjedźe, we wotrjedźe za kulturne wědomosće a w Serbskej centralnej bibliotece a Serbskim kulturnym archiwje w dobje mjez 2017 a 2020. Srjedu (8.9.) schadźowachu so čłonojo komisije w Choćebuzu. Štwórtk a pjatk pokročuja wobchodźenje w Budyšinje. Plenum, na kotrymž so nimale 60 sobudźěłaćerkow a sobudźěłaćerjow instituta wobdźěli, wotmě so na žurli Serbskeho domu. Ewaluaciska komisija njehlada jenož na minjenu dobu, tež za cilemi instituta za přichod so praša. "Hdźe budźe Serbski institut stać, hdyž so wšitke planowane předewzaća přesadźa, hladajo na nowy wotrjad a nowotwar?", praša so předsyda komisije prof. Marti.
Po wopyće napisa komisija swoju rozprawu hač do kónca lěta. Zhromadnje ze stejnišćom instituta dóstanje je kuratorij. Spočatk lěta 2022 ma ewaluacija wotzamknjena być a hłowne wuslědki so zjawnosći zdźěla.

foto: PR; Domowina-Verlag/LND
© PR; Domowina-Verlag/LND

Wobšěrne stawizniske přepytowanje Hornjeje Łužicy w Druhej swětowej wójnje w LND wušło

(Budyšin, 6. septembra 2021) - Nowinska zdźělenka Ludoweho nakładnistwa Domowina

Zakładny kompendij a bohate pokładnišćo za wědomostnika, wjesneho chronista kaž tež zajimowaneho lajka nětko z dwuzwjazkowej knihu „Die Oberlausitz im Zweiten Weltkrieg“ předleži. Publikacija je 68. wudaće w rjedźe Spisow Serbskeho instituta. Historikar Michael Richter wěnuje so w njej serbsko-němskim wokrjesam w Sakskej a Delnjej Šleskej w lětach wot 1936 do 1946 a zabjerje při tym zdobom regionalnu kaž tež serbsku perspektiwu k tehdyšim wobstejnosćam a podawkam. Na šerokej žórłowej bazy wopisuje nadrobnje struktury nacionalsocialistiskeho teroroweho aparata w Hornjej Łužicy a pomjenuje tudyšich zamołwitych a podpěrarjow runje tak kaž přećiwnikow režima a wopory.
Wosebitu kedźbnosć kładźe na čłowjekow a jich biografije a dopomnjenki. Z wulkej ličbu jednotliwych přikładow z wokrjesow Budyšin, Kamjenc, Lubij, Wojerecy, Rózbork a zdźěla Zhorjelc wobjednawaja so tehdyše wuwića: wot regionalnych strukturow a rozsudźacych wosobinow w NSDAP přez poměr Serbow ke knježerstwu, wobchad ze Židami, cuzymi dźěłaćerjemi a wójnskimi jatymi, přez wójnske hospodarstwo a wuwiće wójny, předewšěm w nalěću 1945, hač k wobsadźenju Hornjeje Łužicy přez Čerwjenu armeju, wójnskim sćěham a zarjadniskemu a politiskemu nowozapočatkej po němskej kapitulaciji.

Zwjazkaj stej wot 6.9.2021 na předań a poskićujetej so hač do 30.9.2021 za potuńšenu płaćiznu 49,90 eurow (po tym 60,00 eurow).

Michael Richter, Die Oberlausitz im Zweiten Weltkrieg. Studie zu den wendisch-deutschen Kreisen in Sachsen und Niederschlesien 1936–1946, Spisy Serbskeho instituta 68, dwaj dźělnej zwjazkaj, 1.350 s., 978-3-7420-2603-3

Knižna premjera a přednošk dr. Francesci Weil z Hannah-Arendt-instituta za slědźenje wo totalitarizmje
28.9.2021, 19:00 hodź., Kamjentny dom Budyšin
Prosymy wo přizjewjenje do 27.9.2021: tel. (03591) 57 72 88 abo přez mejlku na buchhandlung@domowina-verlag.de

Wo wjetšinach a mjeńšinach: Kak diwersne su nakrajne rumy?

(Budyšin, 7.5.2021)

Tute prašenje steješe štwórtk a pjatk (6./7. meje) w srjedźišću lětneho zeńdźenja dźěłoweho kruha za nakrajne rumy Němskeho towarstwa za geografiju a dorostoweje dźěłarnički. Na interdisciplinarnym a lětsa digitalnym zetkanju wobdźělichu so 40 wědomostnikow najwšelakorišich disciplinow (geografije, sociologije a kulturnych wědomosćow a jich dźělnych disciplinow) z uniwersitow a slědźerskich institutow ze wšeje Němskeje a Čěskeje (wot Kiela do Rottenburga, wot Oldenburga do Ústi nad Labem). Dźěłarničku a zeńdźenje organizowaše Serbski institut zhromadnje z Thünenowym institutom za nakrajne rumy (Brunšwik). Zarjadowani wěnowaštej so w přirunowacej perspektiwje poměrej mjez wjetšinami a mjeńšinami na kraju. Při tym stejachu socialne, kulturelne, nabožne a etniske prašenja w srjedźišću. Marcel Langer a Fabian Jacobs předstajichu Łužicu ze sorabistisko-kulturnowědomostneje a geografiskeje perspektiwy. Ines Kellerowa rěčeše wo potencialach ciwilno-towaršnostneho angažementa w nakrajnym rumje – na přikładźe Ćiska a Malešec. Klětu chcedźa so wědomostnicy w Budyšinje zetkać – prěni raz we Łužicy.

program fachoweho zeńdźenja: http://ak-laendlicher-raum.de/images/WiebkeHiwi/AK_Laendliche_Raeume_Tagung_Bautzen_online2021_Programm.pdf
dźěłowy kruh za nakrajne rumy Němskeho towarstwa za geografiju
Thünenowy institut za nakrajne rumy

Začišć pućowanskeje wustajeńcy "Swoboda kiwa!", kotraž steji hač do kónca meje w Serbskim muzeju © Serbski institut, 2021

Online prezentacija: Nowa wustajeńca "Swoboda kiwa! Serbja a mjeńšinowe prašenje po 1918" w Serbskim muzeju

(Budyšin, 20.4.2021)

Pućowanska wustajeńca Serbskeho instituta předstajena – po premjerje w Serbskim muzeju steji wustajeńca zajimowanym zarjadnišćam k dispoziciji


Nowa pućowanska wustajeńca Serbskeho instituta z titulom „Swoboda kiwa! Serbja a mjeńšinowe prašenje po 1918“ je w Serbskim muzeju natwarjena a móže so wopytać, ručež muzej durje zaso wotewri. Dźensa je so wona online předstajiła. Za wustajeńcu su wědomostnicy w něhdźe 40 archiwach rešeršowali, wot Washingtona D.C. hač do Prahi. Z bohateho fundusa su mnohe dotal mało znate dokumenty a wobrazy za prezentaciju wubrali, mjez druhim z Archiwneho zwjazka Budyšin, ze Serbskeho muzeja a ze Serbskeho kulturneho archiwa. Wustajene su tež lětaki, fota, karikatury a politiske plakaty. Taflowa wustajeńca steji hač do 28. meje 2021 w Serbskim muzeju w Budyšinje. Po tym póńdźe na pućowanje po Łužicy, Sakskej a Braniborskej kaž tež po Čěskej a Pólskej.

"‚Swoboda kiwa!’, tak nadźijachu so spočatk lěta 1919 w Serbach. Po tym, zo bě so po 1. swětowej wójnje stary porjad w Němskej a Europje sypnył, zdaše so samopostajeny přichod Serbow móžny. Tehdy stajane prašenja za kulturnej awtonomiju, za wurunanjom zajimow mjez Serbami a Němcami kaž tež za dorozumjenjom přez hranicy nas hač do dźensnišeho zaběraja a dyrbja so tež přeco zaso znowa stajeć", praji dr. Friedrich Pollack, nawoda wotrjada kulturne wědomosće w Serbskim instituće.

Wustajeńcu wudźěłali su dr. Jana Piňosová a dr. Friedrich Pollack, historikarjej w Serbskim instituće, zhromadnje z agenturu za stawizny Culture and more z Berlina. Produkowała je ju agentura Hinz & Kunst z Brunšwika.

15 taflow wustajeńcy je dospołnje dwurěčne (hornjoserbsce, němsce). Wudospołnjeja je ćišćane delnjoserbske, čěske, pólske a jendźelske přewodniki.

Projekt je so spěchował wot Ministerstwa za wědomosć, slědźenje a kulturu kraja Braniborskeje, wot Sakskeho statneho knježerstwa, wot Němsko-čěskeho fondsa přichoda/ Česko-německý fond budoucnosti a wot Załožby za serbski lud, kotraž dóstawa lětnje přiražki z dawkowych srědkow na zakładźe hospodarskich planow, wobzamknjenych wot Němskeho zwjazkoweho sejma, Krajneho sejma Braniborskeje a Sakskeho krajneho sejma.

Anlagen: Temy wustajeńcy, lisćina zastupjenych archiwow a bibliotekow
Medijowa zdźělenka wot 20.4.2021 jako pdf-ka

Prěnja serbska wučbnica, chronika Kulowa a rukopisy serbskich studentow digitalnje spřistupnjene – Cyłkownje přez 1.600 dokumentow online

(Budyšin, 12.3.2021)

Njedawno su so pod https://sachsen.digital/ dalše digitalizowane serbske dokumenty wozjewili. Jedna so wo 19 zwjazkow z dohromady 10.600 rukopisnymi stronami z pjera sobustawow studentskeho towarstwa "Serbowka" w Praze, kotrež nastachu w času mjez 1892 a 1925. Nimo toho je so 40 dalšich historiskich ćišćow serbskeho pismowstwa digitalnje spřistupniło, mjez nimi knižne drohoćinki ze 17. lětstotka. Digitalizowali su so wudaća "Serbowki" a historiske ćišće w ramiku Sakskeho krajneho digitalizaciskeho programa, na kotrymž so Serbski institut z lěta 2019 wobdźěli.

Jedna tajka drohoćinka je "Ta mała Biblja" Jana Hübnera z lěta 1733 (Lubij, nakł. Reimers), hlejhttps://bit.ly/30yR36D https://bit.ly/30yR36D (direktny wotkaz k digitalizatej na portalu). Z podpěru Serbskeho muzeja, kotryž je swój eksemplar "Małeje biblije" wupožčił, móžachu so falowace strony wudospołnić.

Ćežišćo zažnych ćišćow je nabožna literatura, to so tež w digitalizatach wotbłyšćuje (hlej připowěsnjena lisćina). Drohoćinka z pola swětoweje fachoweje literatury su "Horne Lużicżke ßerßke Schul-Knischki" z lěta 1778 (druhi nakład, prěni běše 1770) – takrjec prěnja wučbnica ze šěrokej wědu tehdomnišeho časa: čitanje, ličenje, tehdyši pjenježny system, cyrkwinske stawizny, zemjepis a prawe zadźerženje w žiwjenju. Naspomnjenja hódna je tež "Khrónika Kulowa" z lěta 1878.

Rukopisy "Serbowki": Jedyn lětny zběrnik wobsahuje dźeniki, zběrku literarnych, stawiznowědnych, rěčespytnych a ludowědnych přinoškow, zjatych w rjedźe "Kwětki" a korespondencu studentow. Originale digitalizowanych wudaćow su składowane w Serbskim kulturnym archiwje a wučinjeja něhdźe třećinu wšěch wudaćow "Serbowki". Tamnej třećinje stej składowanej we wobstatku Hórnikoweje biblioteki we Łužiskim seminarje w Praze. Awtorojo su přewažnje studenća teologije, mjez nimi Mikławš Andricki, Mikławš Dórnik a Jan Cyž.

Z tym je w portalu sachsen.digital cyłkownje 1.634 dokumentow (rukopisy, historiske ćišće, časopisy a dalše wudaća) ze zběrkow Serbskeho instituta spřistupnjene.

"Je to dalši wažny krok za zjawne spřistupnjenje a zachowanje serbskeho kulturneho herbstwa, zo smy nětko dźěl zawostajenstwa “Serbowki” a wuznamne historiske ćišće w ramiku Sakskeho krajneho digitalizaciskeho programa digitalizowali. Chcu so po tutym puću wosebje pola SLUB za zmóžnjenje projekta a płódne zhromadne dźěło dźakować", tak Wito Bejmak, nawoda Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa.

Medijowa zdźělenka wot 12.3.2021 jako pdf-ka

27.-29. meja 2021: Zetkanje syće młodych akademikarjow-sorabistow (digitalnje)

(Budyšin, 23.2.2021)

Serbski institut přeprošuje třeći raz wědomostny dorost na wuměnu. W srjedźišću zetkanja stejitej interdisciplinarna wuměna a mjezsobne zeznaće slědźerkow a slědźerjow, kotřiž so ze Serbami pod regionalnym abo specifisko-tematiskim widom zaběraja resp. tajke dźěło planuja.

Corona-pandemije a z njej zwisowacych wobmjezowanjow dla wotměje so zetkanje lětsa digitalnje. Jeli to powšitkowne wuměnjenja dowola, je hybridna forma předwidźana.

Tři dny skića wobdźělnicam a wobdźělnikam składnosć, swójske slědźenja předstajić a diskutować. Witane su přinoški z wšelakich wědomostnych předmjetow, kaž z rěčespyta, kulturnych wědomosćow a stawiznow runje tak kaž transdisciplinarne předewzaća z přirunowacych mjeńšinowych slědźenjow abo z wobłuka digital humanities. Štóž chce swój slědźenski projekt prezentować (na př. bachelorske, masterske, magisterske resp. doktorske dźěło abo post-doc-projekt), njech zapoda prošu zarys swojeho dźěła (maksimalnje jednu A4-stronu) zhromadnje z krótkim žiwjenjoběhom (inkl. informacije wo wědomostnym předmjeće, městnosći skutkowanja a tučasnym dźěłowym ćežišću).

Nimo toho ma zetkanje zaso k tomu přinošować, wo sebjezrozumjenju sorabistiskeje syće rozmyslować. Chcemy dale wo wuměnjenjach a perspektiwach interdisciplinarneho zhromadneho dźěła diskutować. Namjety za diskusijne koła su witane!

Zetkanje wotměje so w hornjo- a delnjoserbskej, němskej a jendźelskej rěči.

Wotběh:
Sćěhowacy digitalny časowy ramik je zaplanowany: 27.-29. meje 2021, mjez 11 a 16 hodź. Za předstajenje projekta je maksimalnje 30 mjeńšinow inkl. diskusije předwidźane. Bliše wothłosowanja nastupajo wobsahoweho rjadowanja a moderacije jednotliwych sekcijow sćěhuja po přizjewjenju. Organizaciju přewozmu sobudźěłaćerki a sobudźěłaćerjo Serbskeho instituta zhromadnje ze zajimcami syće. Wobdźělenje je darmotne. Ewentuelne jězbne wudawki so narunać njemóža.

Kontakt a přizjewjenje:
Wšitke zajimcy přizjewja so prošu hač do 18. apryla 2021 pola:
Připowědźenje zetkanja syće młodych akademikarjow-sorabistow (jako pdf-dataja)


140 historiskich dokumentow při online wubědźowanju dešifrěrowane

(Budyšin, Drježdźany / 20.02.2021)

Dobyćer transcribathona (18./19.2.) je Benjamin Spendrin, student stawiznow Techniskeje uniwersity w Darmstadće. Wony student je w běhu 24 hodźin cyłe 37 dokumentow z Łužiskich archiwow transkribował a podaća wo městnje a wosobach dodał. Cyłkownje bu we wubědźowanju 140 dokumentow wobdźěłanych, na přikład listy, łopjena z aktow a strony z hospodarskich knihow. To wotpowěduje dokładnje 116.796 transkribowanym znamješkam. Štyri łužiske žórła, kotrež stej Budyski statny filialny archiw a Kamjenski měšćanski archiw k dispoziciji stajiłoj, su nimale dotranskribowane.

Skerje symboliski charakter maja knižne myta za najpilnišich wobdźělnikow tuteje njewšědneje akcije, kotraž steji za žiwy projekt citizen-science (wědomosće za wobydlerjow a wobydlerki a z nimi). Aktiwnje wobdźěliło je so 15 wosobow. Ćichich wobkedźbowarjow bě tójšto wjac. Wšitcy wobdźělnicy, wot studenta/studentki hač k wuměnkarjej/wuměnkarce, zajimuja so za stare rukopisy a je rady wučitaja. Překwapjace bě, zo njeběštej za wobdźělenje rozsudźacej regionalna zwjazanosć a wosobinski poćah k wobsahej a temje. W slědowacym zakónčacym a hódnoćacym kole běchu jenož pozitiwne reakcije słyšeć. Za wjetšinu bě zhromadne dźěło jara pozbudźowace, wosebje tež, zo je postup dźěła hnydom widźomny, a zo wostanu dokumenty trajnje zjawnje přistupne.

Dr. Friedrich Pollack, nawoda kulturnowědomostneho wotrjada w Serbskim instituće, kotryž je so sam wobdźělił, je jara spokojom: „Zarjadowanje je pokazało, što wšo zamóže skupinska – “rojowa” – inteligenca. To ma wulki potencial za stawizniske a kulturnowědomostne dźěło Serbskeho instituta. Přemyslujemy hižo, kak móhli tajke zarjadowanja k sobučinjenju w přichodźe snano husćišo přewjesć. Zajimawych dokumentow k serbskim a łužiskim stawiznam wšak mamy dosć.“ Martin Munke, referatny nawoda w SLUB: "Wosebje zajimawa bě zestawa skupiny priwatnje a powołansce zajimowanych, runje tak kaž swójbnych slědźerjow a wědomostnikow. Runje to chcemy z tak mjenowanej citizen-science docpěć: zwjazać swětaj čestnohamtskeho a profesionelneho rozestajenja z wědomostnje relewantnymi temami.“

18./19. februara mějachu zajimcy přiležnosć, we wirtuelnych rumnosćach Serbskeho instituta a Sakskeje krajneje a uniwersitneje biblioteki (SLUB) industrijne stawizny Łužicy wotkryć – na ćišće njewšědne wašnje při 24hodźinskim transcribathonje „Sakska at Work“. Wubědźowanje we transkribowanju je europski crowdsourcing-projekt. Wobdźělnicy dešifruja historiske dokumenty a přenjesu je do formy, kotruž móža tež ličaki čitać. Po tym wostanu transkribowane (přenjesene) dokumenty trajnje na portalu europeana.eu přistupne - w centralnej wirtuelnej bibliotece za stawizny a kulturu Europy. Zajimcy móža tež po zakónčenju wubědźowanja dale dešifrować a wukonjeja na tute wašnje drohotny přinošk k rozestajenju z regionalnymi stawiznami. Organizator zarjadowanja za sobučinjenje je institut "Facts & Files". Transcribathon je zhromadny projekt z Europeanu a 4. Sakskej krajnej wustajeńcu "500 lět industrijna kultura w Sakskej". SLUB w Drježdźanach a Serbski institut staj zarjadowarjej a partneraj projekta.

Dalše informacije a lisćina wuslědkow: https://europeana.transcribathon.eu/runs/sachsen-at-work/saw-2021/
Medijowa zdźělenka wot 20.2.2021 jako pdf-dataja


Łužiske industrijne stawizny wotkryć – na njewšědne wašnje! 24hodźinski transcribathon “Sakska at Work. Digitalna industrijowa kultura"

(Budyšin/Drježdźany, 12.2.2021)

Přizjewće so na transcribathon "Sakska at Work", kotryž wotměje so 18./19. februara we wirtuelnych rumnosćach Serbskeho instituta a Sakskeje krajneje a uniwersitneje biblioteki (SLUB). We wubědźowanju dešifruja wobdźělnicy a wobdźělnikojo historiske rukopisy, mjez druhim z Kamjenca a Budyšina. Woni přenjesu stare rukopisy do formy, kotruž móža tež ličaki čitać. Transcribathon je rjana přiležnosć, so prosće wot doma z industrijnymi stawiznami Sakskeje a Hornjeje Łužicy zaběrać.

Dr. Friedrich Pollack, nawoda wotrjada kulturne wědomosće w Serbskim instituće: "Hačrunjež su muzeje začinjene, móža zajimcy na tute wašnje w putacych historiskich dokumentach listować. A, woni móža posłownje stawizny Sakskeje a Hornjeje Łužicy sobu pisać."

Wubědźowanje we transkribowanju traje dokładnje 24 hodźin. Sobu činić móže kóždy, kiž so zajimuje za stawizny a kiž ma wjeselo při wučitanju stareho němskeho rukopisa.

Jedyn nawod k technice transkribowanja poskića so w předpolu, hlej link na stronkach za přizjewjenje pod www.slubdd.de/sachsenatwork . Tež na započatku wubědźowanja dóstanu wobdźělnicy krótke zawjedźenje a móža w prěnjej hodźinje tež hišće prašenja stajeć.

Transcribathon je europski crowdsourcing-projekt. Transkribowane (přenjesene) dokumenty so na portalu europeana.eu předstaja - w centralnej wirtuelnej bibliotece za stawizny a kulturu Europy. Partnerojo projekta: institut "Facts & Files", Europeana, 4. Sakska krajna wustajeńca "500 lět industrijna kultura w Sakskej", Serbski institut a SLUB w Drježdźanach

Wotkazy:
www.slubdd.de/sachsenatwork - přizjewjenje
https://europeana.transcribathon.eu/runs/sachsen-at-work/anleitung-transcribathon/ - nawod k transkribowanju
Medijowa zdźělenka wot 12.2.2021 (jako pdf-dataja)

Přez 9.300 nowych słowow a polěpšena prawopisna kontrola we woblubowanym digitalnym słowniku

(Budyšin, 22.01.2021)

Rozšěrjena a polěpšena hornjoserbska prawopisna kontrola za kompjuter poskića so wotnětka na stronje www.soblex.de , kotrejež rěčespytne wobdźěłanje ma Serbski institut na starosći. Zapřijeli su so dotal tam njeregistrowane słowa z Němsko-hornjoserbskeho słownika z lětow 1989/1991 – je to přez 9.300 přidatnych serbskich słowow z wjac hač 332.000 přisłušnymi słownymi formami. Za kóžde z tutych słowow hodźi so, kaž je to na soblexu zwučene, tež tabulka fleksiskich formow wotwołać. Integrowane nowe słowa z němsko-hornjoserbskeho słownika su spóznajomne přez link na žórło DOW 1989/91 (na př. hdyž pytaš hłowułamanje ). Je to dalši wuslědk dźěła na projekće, spěchowanym wot Załožby za serbski lud we wobłuku programa "Serbšćina w nowych medijach" (wjace k projektej, hlej www.serbski-institut.de ).
Zdobom je so zrealizował přichodny krok mjezsobneho zwjazanja resursow soblexa z tymi na rěčnym portalu Serbskeho instituta www.hornjoserbsce.de – z integraciju němskich hesłow do datoweje bazy soblexa zmóžnja so tam nětko tež direktny přistup k online-wersiji němsko-hornjoserbskeho słownika (DOW 1989/1991), kotraž je so hakle před krótkim na hornjoserbsce.de wozjewiła. Tež nowe serbske słowa z tutoho žórła su zwjazane z wotpowědnymi zapiskami pod www.hornjoserbsce.de/dow .

Fachowy kontakt: dr. Sonja Wölkowa, sonja.woelkowa@serbski-institut.de


Nowy Wokolnik wušoł z nowostkami ze Serbskeho instituta

W aktualnym (18.12.2020) Wokolniku 2/2020 Serbskeho instituta, su sćěhowace přinoški wozjewjene (wuběr):

- Nowostka na rěčnym portalu hornjoserbsce.de: Němsko-hornjoserbski słownik
- Jedyn z najstaršich hornjoserbskich ćišćow digitalizowany: Mały katechizm Warichiusa z lěta 1597
- #lausitzstark: Wuwiśowa strategija Łužyca 2050 jo spisana, masterplan za strukturnu změnu
- Zgromadne źěło z Techniskeju uniwersitu w Drježdźanach jo se intensiwěrowało
- zhladowanje na digitalnu konferencu k fotowym archiwam z překwapjacej namakanku, na kulturnowědomostny forum, kotryž so z hórnistwowym saněrowanjom we Łužiskim rewěrje zaběraše a na zetkanje slawistiskeje komisije za rěčne kontakty

Za zajimawy format k sobučinjenju – transcribathon “Saksksa at Work. Digitalna industrijowa kultura” – so pytaja zajimcy a časowe dokumenty.

Kaž přeco, informuje Wokolnik wo personalnych změnach, terminach, nowych publikacijach (na př. krótkowopisanje přinoškow w Lětopisu 2/2020) a domjacych stronkach. Nowej přinoškaj na wědomostnym blogu instituta staj z linkom zwjazanaj, jónu přinošk k serbskemu “In dulci jubilo” a druhi přinošk zaběra so z fotowej dokumentacijiu Lotara Balki.

Třirěčny (delnjo- a hornjoserbsce a němsce) Wokolnik Serbskeho instituta wuńdźe dwójce do tři króć wob lěto.

Přizjewjenja za Wokolnik pod https://www.serbski-institut.de/os/wokolnik/ . Sćěhujće institutej tež na twitter @serbskiinstitut .
Download des Wokolnik als einfache PDF-Version (18.02.2020)

portret Trudle Malinkoweje © Serbski institut (2015)

Nowostka na rěčnym portalu hornjoserbsce.de – Němsko-hornjoserbski słownik

(Bautzen, 18.12.2020)

Hornjoserbski rěčny portal Serbskeho instituta je w decembrje přirost dóstał: Nimo rěčnych kućikow, kotrež su so tež lětsa zaso wo přinoški zańdźeneho lěta rozšěrili, je tam nowy poskitk – NHS-digitalnje . Je to online přistupna wersija dwuzwjazkoweho Němsko-hornjoserbskeho słownika Helmuta Jenča, Frida Michałka a Ireny Šěrakoweje, znateho tež jako "institutny słownik", dokelž nasta w mnoholětnym dźěle w Instituće za serbski ludospyt, předchadniku našeho instituta.
Słownik wobsahuje nimale 36.500 artiklow, w kotrychž podawaja so serbske wotpowědniki za wjace hač 66.000 němskich słowow. Wón je optiměrowany za pytanje w němsko-hornjoserbskim směrje a wotbłyšćuje hornjoserbski spisowny słowoskład druheje połojcy 20. lětstotka – dotal pak njebě wón w spušćomnej formje online přistupny. Nětko wozjewjena digitalna online-wersija reprezentuje mjezystaw modelowanja struktury mjenowaneho słownika, dalše rozšěrjenje je planowane 2021. Digitalny Němsko-hornjoserbski słownik ma so wusko splesć z resursami na stronje soblex.de , kotrejež rěčespytne wobdźěłanje maja rěčespytnicy Serbskeho instituta na starosći. Hižo nětko móža so k serbskim słowam w NHS-online, kotrež su w datowej bance strony soblex, z elektroniskim wotkazom (linkom) wotwołać zapiski z tuteje strony a z tym tež informacije k jich fleksiji. Spočatk 2021, hdyž wozjewi so nowa, wo přidatne słowa z retrodigitalizowaneho Němsko-hornjoserbskeho słownika rozšěrjena wersija resursow na stronje soblex.de, je zdobom planowany nawopačny přistup k němskim hesłam tutoho słownika ze strony soblex.
pdf-ka informacije

portret Trudle Malinkoweje © Serbski institut (2015)

Zasłužbna wědomostna sobudźěłaćerka 1.800 serbskich pomnikow wopisała | Nětko rozžohnuje so Trudla Malinkowa po wjac hač 20 lětach na wuměnk

(Budyšin, 30.11.2020)

Trudla Malinkowa dźěłaše wot lěta 1992 do 1995 a wot lěta 2000 hač do 2020 w Budyskim Serbskim instituće jako wědomostna sobudźěłaćerka we wotrjedźe kulturnych wědomosćow. Dźensa (30. nowembra) rozžohnowa so po wjac hač 20 lětach slědźenja na wuměnk. Wona zawostaji institutej mnoho publikacijow, tež we wukraju mytowane su mjez nimi, a njesměrny fundus materiala za dalše slědźenje na polu zapisowanja serbskeho kulturneho herbstwa.

"Nimo swojeho dźěła jako publicistka je Trudla Malinkowa w Serbskim instituće wosebje dwě temje wobdźěłała: najprjedy serbske wupućowanje do zamórskich krajow a wot lěta 2000 systematiske zapisowanje materielnych swědstwow serbskich kulturnych stawiznow. Jeje dołholětne předewzaće „Wulki inwentar serbskich kulturnych pomnikow“ je enormne mnóstwo informacijow zhromadźiło – wjele wjace, hač je jich w jeje najnowšej knize wozjewjene. Budźemy z tutym drohotnym dźěłom pokročować. Předewšěm planujemy digitalny atlas pomnikow, w kotrymž budźe dźěło Trudle Malinkoweje wažny stołp. Tak wostanje institutej na wěste wašnje zdźeržana", z tutymi słowami rozžohnowa direktor instituta, dr. Hauke Bartels, Trudlu Malinkowu.

Zawostajiła je Serbskemu institutej 1.800 wopisanych pomnikow – to su 36 rjadowakow. Při tym jedna so wo pomniki serbskich kulturnych stawiznow w najšěršim zmysle: wot pomnikow jako (narowny) kamjen abo skulptura, přez napisma na chěžach, hač do zdźeržanych płatow. W publikaciji Serbske pomniki su přez 200 tajkich swědkow předstajene.

Wjace k wosobje:
  • profil Trudle Malinkoweje na stronkach instituta, inkl. publikaciskeje lisćiny, sobustawstwa a zastojnstwa
  • interview z Alfonsom Wićazom w Serbskich nowinach, wozjewjeny w přiłoze Wuměłstwo a wjace, strona 2, dnja 20.11.2020, hlej pdf-dataja
  • portret w njedźelskim wusyłanju MDR Serbskeho rozhłosa, wusyłany dnja 15.11.2020, awtorka: Monika Gerdesowa, hlej audio pod www.mdr.de
  • Edmund Pech. "Trudla Malinkowa zum 65. Geburtstag". LĚTOPIS. Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur. Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow 1:143-146. Žórło: www.ceeol.com/search/article-detail?id=852513 (open access, registracija trěbna)

Dźěłowy plan za lěto 2021 schwaleny – Přirada jara spokojom z dźěłom instituta

(Budyšin, 27.11.2020)

Na swojim regularnym posedźenju 26. nowembra schwali kuratorij dźěłowy plan (projekty, předewzaća atd.) Serbskeho instituta za lěto 2021. Wědomostna přirada schadźowaše so hižo wot 25. nowembra a připowědźi regularnu ewaluaciju w přichodnym lěće. Nimo toho bu prof. em. Roland Marti z uniwersity w Saarbrückenje jako nowy předsyda wědomostneje přirady woleny, jeho zastupjerka je prof. Silke Göttsch-Elten z uniwersity w Kielu.

Nowej čłonce a nowy čłon we wědomostnej přiradźe su: prof. Andreas Rutz, profesor za sakske krajne stawizny na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće a direktor Instituta za sakske stawizny a ludowědu (ISGV), prof. Regina Bendix, kulturna wědomostnica a europska etnologowka w uniwersiće w Göttingenje a prof. Annette Werberger, kotraž skutkuje jako literarna wědomostnica na Europskej uniwersiće Viadrinje w Frankobrodźe nad Wódru.

Direktor Serbskeho instituta dr. Hauke Bartels: "Lětne gremijowe posedźenja su tež přeco přiležnosć, najwažniše wuwića lěta pokazać a reflektować. Wjeselu so jara, zo dósta naše dźěło tež lětsa wulke připóznaće. Ideje a wulki engagement wšěch sobudźěłaćerkow a sobudźěłaćerjow wučinjeja institut. Smy k dobremu teamej hromadźe zrostli, a je wjeselo, tute wuwiće jako direktor sobu formować móc." ‎

Njewotwisna wědomostna přirada poradźuje kuratorij a předsydstwo instituta we wšěch wažnych wědomostnych a organizatoriskich naležnosćach. Přirada wudźěła namjety a doporučenja k wobdźěłanym slědźerskim wobłukam a k planowanju, wosebje k lětnemu dźěłowemu planej a k dźěłowej rozprawje předsydstwa. Za to přewjedźe so lětnje plenum a posedźenja z wotrjadami. Wědomostna přirada hódnoći dale prawidłownje w štyrilětnym rytmusu slědźerske wukony a dźěłowy plan instituta w pisomnej rozprawje. Zakład za to tworja statistiki a ewaluaciske naprašniki, nimo toho wopyta přirada k tomu tež domaj instituta w Budyšinje a Choćebuzu.

Běše to premjera wirtuelneho posedźenja gremijow. Wječorny zjawny přednošk w ramiku gremijowych posedźenjow dyrbješe institut lětsa koronapandemije dla wotprajić.

Wjace k aktualnej zestawje gremijow a k wustawkam tu na našich stronkach.

Rěčespytnik Serbskeho instituta na profesora powołany

Budyšin/ 12.11.2020

Slawist a priwatny docent dr. Thomas Menzel w Serbskim instituće w Budyšinje bu 30. oktobra wot prezidenta Oldenburgskeje Uniwersity Carla von Ossietzkeho, prof. dr. Pipera, na nimorjadneho profesora powołany.

Wot 1995 je rěčespytnik Thomas Menzel wědomostny sobudźěłaćer na wšelakich uniwersitach w němskorěčnym rumje, najprjedy w Oldenburgu, pozdźišo tež w Greifswaldźe a Regensburgu. We Freiburgu a Wienje je rěčespytne profesury zastupował. Thomas Menzel je slědźerske projekty k rěčnym změnam w morfologiji a syntaksy słowjanskich rěčow, k němskim požčonkam w pólšćinje a jeje dialektach a k rěčnemu kontaktej mjeńšinowych rěčow přewjedł. Poskića čitanja a seminary wo kulturnych stawiznach słowjanskich ludow, wo pólskej a ruskej gramatice a rěčnych stawiznach kaž tež wo słowjanskich mjeńšinowych rěčach, mjez druhim kašubšćinje, rusinšćinje a burgenlandskej chorwatšćinje. 53-lětny Thomas Menzel dźěła wot lěta 2016 w Serbskim instituće w Budyšinje we wotrjedźe za rěčespyt.

Prof. dr. Gun-Britt Kohler, direktorka Instituta za slawistiku w Oldenburgu hódnoći slědźenje Menzela: "Wědomostny profil knjeza dr. Menzela wuznamjenja so najprjedy jónu na wusahowace wašnje přez swoju nimorjadnu šěrokosć, kotraž je nimale jeho jónkrótne znamjo. Wón słuša k małej ličbje młódšich slawistkow a slawistow, kotřiž su wo wjace hač dwěmaj słowjanskimaj rěčomaj publikowali – pólšćina, rušćina, ukrainšćina, běłorušćina, łemkowšćina, serbišćina, chorwatšćina, kašubšćina, hornjo- a delnjoserbšćina."

Wot lěta 2017 dźěła Thomas Menzel, nimo swojeho slědźenja k serbskej gramatice, na sorabistiskim přinošku za Słowjanski rěčny atlas Mjezynarodneho komiteja slawistow sobu. Tutón rěčny atlas je dołhodobny multilateralny slědźerski projekt słowjanskich krajow a Němskeje. Je to prěnje makrodialektologiske předewzaće, kotrež zjima informacije wo dialektnych rozdźělach we wobłuku cyłeje rěčneje swójby.

Wot lěta 2018 je Thomas Menzel tež sobustaw Komisije za słowjanske rěčne kontakty při Mjezynarodnym komiteju slawistow. Komisija so zaběra z wliwom, kotryž ma kontaktna abo susodna rěč na gramatiku a słowoskład přepytowaneje rěče. Wot lěta 2020 zastupuje Menzel Serbow w Mjezynarodnym komiteju slawistow, kotryž wuhotuje kóžde pjeć lět Mjezynarodny kongres slawistow.

Tež direktor Serbskeho instituta, dr. Hauke Bartels, wjeseli so přez spožčenje titula: "Je wažne, so ze sorabistiskim rěčespytom přeco tež we wjetšim konteksće slawistiki zaběrać. Runje w tutym wobłuku wudospołnja cyłkowny profil Thomasa Menzela idealnje rěčespytny wotrjad Serbskeho instituta. Wjeselu so, zo smy jeho za sorabistiku dobyć móhli a zo dóstanu jeho slědźenja z nowym titulom připóznaće. Ze swojim wuwučowanjom budźe dale zajim za Serbow a serbšćinu budźić móc."

Prof. dr. Gerd Hentschel, něhdy doktorski nan priwatneho docenta dr. Thomasa Menzela w Instituće za slawistiku w Oldenburgu: "Na městno wučersko-šulerskeho poćaha je chětro spěšnje kolegialny poměr stupił, kotryž so naposled w lisćinje zhromadnych publikacijow špiheluje. Thomas Menzel zwjazuje přikładnje profundne a šěroke znajomosće słowjanskich rěčow w arealnym a chronologiskim nastupanju z teoretiskej orientaciju w modernym rěčespyće. Wón je narodnje a mjezynarodnje připóznaty a za Oldenburgsku slawistiku a – kaž so nadźijam – tež za jeho nětčišu akademisku domiznu, Serbski institut, dobra wizitka."

Thomas Menzel bydli nětko štyri lěta we Łužicy a rěči mjeztym hornjoserbsce.

Dalše informacije (z publikaciskej lisćinu):
Download medijoweje zdźělenki jako pdf

Zetkanja z wjelkami, zetkanja z čłowjekami. Nowosće z kulturno- a socialnowědomostnych slědźenjow k wjelkam

Zhromadna medijowa zdźělenka Serbskeho instituta z Juliusa-Maximilianowej-Uniwerzitu Würzburg

Konferencny zběrnik wo poćahach mjez čłowjekom a wjelkom wušoł

(Budyšin, Würzburg/ 22.10.2020) We Łužicy su wjelki mjeztym zaso 20 lět doma a pućuja wottud dale a bóle po Němskej a Centralnej Europje. Z jich přitomnosću a zadźerženjom polarizuja wjelki towaršnosć – dawno hižo nic jenož w ekologiskim nastupanju. Tež historiske, kulturnogeografiske a antropologiske zhladowanje skića zajimawe dopóznaća wo procesach změnow a wuknjenja w towaršnosći w tutym zwisku. Přetož wjelki njejsu jenož konkurenca k nam ludźom, štož nastupa resursy, ale su tež kulturelnje sylnje wobsadźeny předmjet.

Mjezynarodna a interdisciplinarna wuměna wo nowych dopóznaćach kulturno- a socialnowědomostneho slědźenja wo wjelkach běše nastork za konferencu „Encounters with Wolves: Dynamics and Futures“ (Zetkanja z wjelkami: dynamika a přichod) w juniju lěta 2018 w Budyšinje. Nětko wušła je jendźelskorěčna zběrka přinoškow ze samsnym titulom a němskim předsłowom wudawaćelkow Susanne Hozyneje (Serbski institut) a Marlis Heyer (uniwersita Würzburg).
Přinoški awtorkow a awtorow kaž tež interview a fotowy esej rozestajeja so z prašenjemi nawróta wjelkow, kaž tež ze zhromadnym žiwjenjom wjelkow, čłowjekow a dalšeje zwěriny w Němskej, Pólskej, Finskej, Šwicarskej a Mongolskej. Přinoški skića dohlady do aktualnych studijow k historiskim, naratiwnym, politiskim a popularnokulturnym dimensijam a komunikatiwnym procesam.

Horjeka mjenowana konferenca bě zhromadny projekt slědowacych třoch slědźerskich zarjadnišćow: Serbski institut w Budyšinje, katedra za Europsku etnologiju/ludowědu uniwersity we Würzburgu a Institut za socialnu antropologiju a empirisku kulturnu wědomosć uniwersity w Zürichu. Předležaca publikacija wudospołnja njedawno wozjewjenu zběrku “Managing the Return of the Wild. Human Encounters with Wolves in Europe“ (London/New York 2020) wo dalše zajimawe towaršnowědomostne aspekty.

Bohaće ilustrowana zběrka wuńdźe jako zešiwk čo. 32 wMałym rjedźe Serbskeho instituta a wobsahuje 161 stron (ISBN 978-3-9816961-9-6. 12,00 eurow).

Cyła zběrka jako PDF . Čišćane eksemplary maja w druhej połojcy nowembra wuńć móža so w Serbskim instituće (si@serbski-institut.de, tel. +49 3591 4972-0) abo w Smolerjec kniharni w Budyšinje skazać (buchhandlung@domowina-verlag.de, tel. +49 35 91 57 72 88).

narěčenske wosoby
pozadk
Konferenca wotměwaše so w ramiku slědowacych dwejoch slědźerskich projektow:
za foto deleka płaći (c) Marlis Heyer, Julius-Maximilians-Universität Würzburg




Wobšěrny wobstatk Serbskeho kulturneho archiwa so digitalizuje – ze zawostajenstwom Šwjele so jónkrótne swědstwo načasnych stawiznow digitalnje spřistupni

(Budyšin/ 20.10.2020)

Wot 1. oktobra digitalizuje so w Serbskim instituće w Budyšinje zawostajenstwo Bogumiła Šwjele (1873-1948), žórła z archiwa so nadrobnje wopisaja, zo bychu so za dalše wužiwanje spřistupnili. Šwjela běše farar, rěčespytnik, publicist, spisowaćel, přełožowar a kulturny politikar w Delnjej Łužicy. Połdralětny nowy projekt instituta (hač do měrca 2022) financuje so wot Němskeje slědźerskeje zhromadnosće (DFG, Deutsche Forschungsgemeinschaft) ze spěchowanskeho programa "Digitalizacija a spřistupnjenje".

Dr. Annett Brězanec, projektowa zamołwita a wjednica Serbskeho kulturneho archiwa při Serbskim instituće: "Zawostajenstwo Bogumiła Šwjele je jedyn z najwobšěrnišich wobstatkow Serbskeho kulturneho archiwa. Šwjela liči ze swojim žiwjenjoběhom a skutkowanjom k najwažnišim serbskim intelektuelnym swojeho časa. Njeje druheho wobstatka, kotryž skići tajku wobšěrnu dokumentaciju delnjoserbskeje rěče, kultury wšědneho dnja a prócowanja wo jeje zdźerženje a dalewuwiće. Prěni raz digitalizujemy zawostajenstwo toho rozměra."

Zawostajenstwo wobsahuje zběrki dokumentow k statnej a cyrkwinskej politice napřećo Serbam, k samoorganizaciji serbskeho kulturneho žiwjenja, rěčnohistoriske zběrki k ležownostnym, swójbnym a městnostnym mjenam, gramatiku, zběrku słownikow a etnologisko-rěčnu zběrku k wšěm fasetam delnjoserbskeje ludoweje kultury.

Cil projekta je spřistupnjenje jónkrótnych žórłow načasnych stawiznow we wotpowědnych online-portalach (Kalliope) we wobrazach a z podrobnymi wobsahowymi informacijemi za spřistupnjenje. Po wotzamknjenju projekta maja so materialije tež we digitalnym serbowědnym portalu SORABICON wozjewić.

Jako wědomostny sobudźěłaćer stara so historikar a etnologa dr. Pětš Jahn-Brězan wo wobsahowe wopisowanje dokumentow. Jan Kral a Měrćin Brycka staj za techniske zwoprawdźenje zamołwitaj, to rěka za digitalizaciju archiwneho materiala. Wito Bejmak, nawoda Serbskeje centralneje biblioteki, je zamołwity za IT-implementaciju.

Dalše informacije:
Motiwaj z magacina Serbskeho kulturneho archiwa ze zawostajenstwom Bogumiła Šwjele:
(c) Serbski institut, 2020
Rjadowaki ze zawostajenstwom Šwjele w polcach magacina Serbskeho kulturneho archiwa

Dwě mapce Šwjeloweho zawostajenstwa w Serbskim kulturnym archiwje



Kak móža so regionalne a mjeńšinowe rěče dale organizować? Rěčni eksperća so schadźuja w Budyšinje

(Budyšin/22.09.2020) 22. septembra schadźowachu so rěčni eksperća regionalnych a mjeńšinowych rěčow Němskeje, zjednoćene w krajnym komiteju EBLUL Němska (něhdy Europski běrow za mjenje rozšěrjene rěče - European Bureau for Lesser-Used Languages EBLUL), w Budyšinje na swoju lětnu zhromadźiznu. W srjedźišću steja rozprawy wo aktualnej situaciji mjeńšin a swojich rěčow kaž tež diskusija wo nowych projektach. Hornjoserbšćinu zastupuje dr. Jana Šołćina, rěčespytnica w Serbskim instituće, a delnjoserbšćinu zastupuje dr. Hauke Bartels, direktor Serbskeho instituta. Wječor předstaja so – koronapandemije dla wobmjezowanej – zjawnosći w Serbskim domje slědowace regionalne a mjeńšinowe rěče: danšćina, saterofrizišćina, sewjerofrizišćina, delnjoněmčina, plautdietsch a romašćina. Jedyn narok dźensnišeho zeńdźenja je, zo Budyski publikum wo tutych rěčach zhoni a je słyši.

EBLUL Němska dźěła wot lěta 2012 pod třěchu FUEN (Federalistiska unija europskich narodnych skupin). EBLUL Němska zasadźuje so za regionalne a mjeńšinowe rěče w Němskej. To potrjechi nimo h.mj. rěčow hišće hornjo- a delnjoserbšćinu.

Statny minister za wědomosć Gemkow so w Serbskim instituće informował

Dnja 16. septembra informowaše so statny minister za wědomosć Swobodneho kraja Sakskeje Sebastian Gemkow w Serbskim instituće w Budyšinje wo aktualnym dźěle a slědźenskich ćežišćach instituta.

Ze swojim prěnim wopytom jako minister za wědomosć chcyše sej Sebastian Gemkow přehlad stworić wo mnohostronskich dźěłowych wobłukach Serbskeho instituta (SI) ze Serbskej centralnej biblioteku a Serbskim kulturnym archiwom. Na dźensnišim zeńdźenju rěčeše so na přikład wo digitalizaciji serbskeho kulturneho herbstwa, wo naprawach k dokumentaciji a spěchowanju serbšćiny kaž tež wo angažemenće instituta w procesu strukturnych změnow. Nimo toho prezentowaše SI aktualny dźěłowy staw wuwića serbskeje předčitanskeje funkcije za internetne strony. Tutón projekt so wot Swobodneho kraja Sakskeje wot lěta 2019 ze srědkow za inkluziju financuje (přidźělenje 2019/20 něhdźe 240.000 eurow).
“Nastupajo digitalizaciju widźu Serbski institut we wodźacej róli a jako kompetencny centrum za Serbow”, praji direktor instituta Dr. Hauke Bartels po prezentaciji wšelakich digitalnych resursow, kotrež su so w instituće wuwili. Přikłady su delnjoserbski rěčny portal dolnoserbski.de a serbowědny portal SORABICON.

Statny minister za wědomosć Sebastian Gemkow: “Serbski institut hraje wažnu rólu w cyłku serbskich institucijow a w regionalnym wědomostnym swěće. Tohodla chcemy institut dale posylnjeć. Sym zahorjeny, kak so w tutym zarjadnišću poradźi zakładne slědźenje z orientaciju na praksu zwjazać.”

Serbski institut w Budyšinje (z wotnožku w Choćebuzu) slědźi aktualnje w něhdźe 70 projektach na polu rěče, stawiznow a kultury Serbow w Hornjej a Delnjej Łužicy. Interdisciplinarne slědźenja instituta su na aktualne połoženje, wosebitosće a na přirunowanje małych rěčow a kulturow w Europje wusměrjene (mjez druhim strukturne změny a transformaciske procesy) kaž tež na specifiku a přirunanje małych rěčow a kulturow w Europje. Serbska centralna biblioteka hromadźi wšu literaturu w serbskej rěči, wo Serbach a wo Hornjej a Delnjej Łužicy. Wona je zdobom wědomostna fachowa knihownja Serbskeho instituta a wobsedźi nahladny wobstatk slawistiskich a słowjanskich knihow a časopisow (přez 110.000 medijowych jednotkow). Serbski kulturny archiw je jenički zjawny archiw za serbske a sorabistiske dokumenty a zběrki. Digitalna prezentacija wuzwolenych wobrazowych zběrkow je w kooperaciji z Deutsche Fotothek Dresden nastała. www.serbski-institut.de
Für alle Fotos gilt: (c) Serbski institut/ Sorbisches Institut (2020)


15. julija 2020 17.00 hodź. – APERO na zahrodźe „Demokratie: Eine gefährdete Lebensform“

Předstajenje knihi a debata
Till van Rahden a Lutz Rathenow w rozmołwje z Rolandom Löfflerom


(Budyšin, 30.06.2020) Demokratija njeje samozrozumliwa. Zo bychmy dodnili, što ju wohrožuje, što ju sylni, što wona wot kóždeho jednotliwca a kóždeje jednotliwče trjeba, přeprošuje Serbski institut zhromadnje ze Sakskej krajnej centralu za politiske kubłanje srjedu, dnja 15. julija, w 17 hodź. na čitanje z diskusiju, kiž so na zahrodźe Marianny Britze na Dwórnišćowej 6 w Budyšinje wotměje.
Lutz Rathenow, něhdyši wojowar NDR za byrgarske prawa a dźensniši Sakski krajny społnomócnjeny za předźěłanje diktatury SED, a prof. dr. Till van Rahden budźetaj na tutym podwječoru diskutować. Till van Rahden předstaji swoju 2019 wušłu knihu „Demokratie – Eine gefährdete Lebensform“ . Zastupuje tezu, zo dyrbi so tuta forma knjejstwa jako forma žiwjenja zwoprawdźić. Chcedźa-li byrgarki a byrgarjo wjace być hač njelepi demo-kraća, tak měni w Montréalu wučacy němski historikar, dyrbjeli formy wobchada hajić, ko-trež kulturu rozestajenja sylnja a zjawne rumy wutwarjeja, hdźež je wšědny dźeń dožiwjen-je runosće kaž tež swobody a nawuknjenje demokratiskich počinkow móžne. Zhromadnje z nim dodnja Lutz Rathenow mentalne dźědźinstwo NDR a ZRN do zjednoćenja Němskeje. Rathenow, jedyn z wodźacych disidentow w NDR, towaršnostne wuwića we wuchodnej, zapadnej a cyłej Němskej hižo pjeć lětdźesatkow přewodźa. Rozmołwu moderuje Roland Löffler, direktor Sakskeje krajneje centrale za politiske kubłanje.

Demokratiju jako formu žiwjenja? Diskutujće z nami wo našich formach wobchada – wšědny dźeń, w swójbje, wědomosći abo politice!

podij:
Till van Rahden je nawoda Canada Research Chair in German and European Studies na Université de Montréal a tuchwilu hóstny wědomostnik w Serbskim instituće.
Lutz Rathenow je spisowaćel a Sakski krajny społnomócnjeny za předźěłanje diktatury SED.
Roland Löffler je direktor Sakskeje krajneje centrale za politiske kubłanje, Drježdźany.

witanje: Susanne Hozyna , naměstnica direktora Serbskeho instituta, Budyšin

přizjewjenje:
Korona-pandemije dla je přizjewjenje pod si@serbski-institut.de trěbne.

Zdobom wo to prosymy, zo předpisy za hygienu po Sakskim wukazu nastupajo ko-ronu z dnja 25.06.2020 na zarjadowanju wobkedźbujeće.

Popłatka za wobdźělenje njebudźe.
.
download mw


Wot depeše hač k tweetej: Serbski institut přeprošuje 7. měrca 2020 na Dźeń archiwow

Poskićimy: prezentaciju historiskeho filma, čitanje z listow serbskich wosobinow, dohlad do serbskeho frakturneho pisma a wodźenje po kulturnym archiwje – serbsce a němsce

(Budyšin, 20.02.2020) Pod hesłom „Wot depeše hač k tweetej“ přeprošuje Serbski institut na Dwórnišćowej 6 w Budyšinje dnja 7. měrca 2020 wot 14 do 16:00 hodź. na Dźeń archiwow.

Čitamy wujimki z listow znatych abo zabytych serbskich wosobinow, pomhamy při wuknjenju čitanja serbskich tekstow w frakturnym pismje a pokazamy Wam magaciny Serbskeho kulturneho archiwa a Serbskeje centralneje biblioteki. Dohlad do žiwjenje před 70 lětami skići prezentacija čorno-běłeho filma „Lěto 1950 w Serbach“.

Program:
- 14:00 hodź. čitanje: priwatne, oficialne abo kuriozne zdźělenki z listow znatych abo zabytych serbskich wosobinow
- 14:30 hodź. crash-kurs: serbska fraktura - w historiskich ćišćach čitać
- 15:00 hodź. wodźenje po archiwje/bibliotece
- 15:30 hodź. předstajenje filma „Lěto 1950 w Serbach“

Serbski institut na twitteru
Tweet njeje jenož słowo w hesle lětušeho Dnja archiwow. Serbski institut zahaji tónle dźeń tež swój kanal na twitteru (@serbskiinstitut ): www.twitter.com/serbskiinstitut . Na nim budźe – kaž hižo na web-stronje a z wokolnikom – wo swojich nowostkach rozprawjeć.

Jónkrótna zběrka serbskich archiwalijow
Serbski kulturny archiw je jenički zjawny archiw, kotryž serbske a sorabistiske archiwalije zběra. Kaž Serbska centralna biblioteka je wón dźěl Serbskeho instituta. Wušłoj běštej archiw a biblioteka ze zběrkow Maćicy Serbskeje, załoženeje 1847 w Budyšinje jako cyłoserbske towarstwo za wudawanje serbskich knihow.
Do najwažnišich wobstatkow Serbskeho kulturneho archiwa słušeja zawostajenstwo serbskich politikarjow, wědomostnikow, hudźbnikow, spisowaćelow a tworjacych wuměłcow Hornjeje a Delnjeje Łužicy kaž tež akty Domowiny wot jeje załoženja 1912 hač do lěta 1989 abo pisomne materialije serbskich towarstwow. Wosebite městno maja w nim zběrki fotow, zawostajenstwo wšelakich fotografow kaž tež zwukowe a filmiske dokumenty. Nimo toho zběra archiw tež disertacije, wurězki z nowin, programowe zešiwki a plakaty wo serbskich temach. To wšo su wažne dokumenty za stawizniske slědźenja kaž tež za kulturnu praksu w Serbach dźensa.

Budyski Dźeń archiwow jako dźěl akciskich dnjow po wšej Němskej
Dźeń archiwow je iniciatiwa Zwjazka archiwarkow a archiwarow Němskeje z.t. (VdA), na kotrymž so wjacore sta archiwow po wšej Němskej wobdźěleja. Z nim zwjazk na dźěło w archiwach skedźbnja. Wusměrjejo swój fokus cyle na komunikaciju, so Dźeń archiwow lěta 2020 dźesaty raz wotměje (www.tagderarchive.de ).

Dźeń archiwow w Serbskim kulturnym archiwje – přehlad:
- 07.03.2020 wot 14 do 16:30 hodź.
- Dwórnišćowa 6 w Budyšinje (Serbski institut)
- Serbski institut zahaji swój kanal na twitteru (@serbskiinstitut ): www.twitter.com/serbskiinstitut

Zarjadowanja & nowosće

» přehlad zarjadowanjow
» medijowe zdźělenki
» wokolnik - přizjewjenje
» Twitterujemy pod @serbskiinstitut
Prošu hlejće tež na našu netiketu.

Biblioteka a archiw zaso wotewrjenej

Wo wuměnjenjach wužiwanja wobhońće so pod rubriku biblioteka & archiw .

Swoboda kiwa! Serbja a mjeńšinowe prašenje po 1918

Nowa pućowaca wustajeńca Serbskeho instituta - dalše informacije

„Sorbisch? Na klar.“

Kampanja Sakskeho statneho ministerstwa za wědomosć, kulturu a turizm za image serbšćiny.

Marie Skłodowska-Curie Actions

SORBISCHES INSTITUT - SERBSKI INSTITUT
Bahnhofstraße/Dwórnišćowa 6
D-02625 Bautzen/Budyšin
Diese Website verwendet Cookies. In diesen werden jedoch keine personenbezogenen Inhalte gespeichert. Durch die weitere Nutzung der Webseite stimmen Sie der Verwendung von Cookies zu Weitere Informationen
VERSTANDEN