“Verschwundene Dörfer” – Wědomostna bilanca po dlěje hač 100 lětach stawiznow hórnistwa we Łužicy
29. septembra: knižne předstajenje z wudawaćelom dr. Robertom Lorencom (Serbski institut) w Serbskim kulturnym centru Slepo
Nazymu 2025 zwottorhachu poslednje statoki łužiskeje wsy Miłoraz. Z tym kónčachu so 600lětne stawizny tuteje holanskeje wjeski. Wot lěta 1924 je Miłoraz 89. wjes, kotraž bu łužiskeho brunicoweho hórnistwa dla dospołnje dewastěrowana a čejiž wjesnjenjo (po oficialnym ličenju 416 wobydlerjow) dyrbjachu sej nowe bydlišćo pytać. W běhu sto lět potrjechi tutón dóńt 30.000 ludźi. Wjele z nich bě serbskeho pochada. Wobhladaš-li sej rěčnu kartu Łužicy z lěta 1900, tak bu wot toho časa třećina tehdyšeho serbskeho rěčneho ruma wuhlowych jamow dla zničena. Wuskutki na rěč a kulturu tutoho awtochtoneho zhromadźenstwa běchu njesměrnje zahubne.
Sorabist Serbskeho instituta Frank Förster wozjewi 1995 ze spisom „Verschwundene Dörfer“ moderny klasikar serbskeje wědomostneje publicistiki. Kniha bě pioněrski skutk, bilancuje wšak prěni raz stratu sydlišćow wot lěta 1924 na nazorne wašnje a posrědkuje rozměr procesa, kotryž podležeše w dobje NDR tabuwam a medialnemu rjanobarbjenju. Prěnjej nakładaj běštej spěšnje rozebranej, w lěće 2014 wuńdźe nowonakład, kotryž měješe sorabist Robert Lorenc (Serbski institut) na starosći. Nowonakład wobkedźbowaše tež wsy, kotrež so po znowazjednoćenju Němskeje zničichu. Najznaćiši pad drje bě dewastěrowanje wsy Rogow. W lěće 2025 wuńdźe w zamołwitosći Roberta Lorenca štwórty nakład, kotryž wobsahuje tež zwottorhanje Miłoraza.
Dokładnje sto lět po Nowym Lubušu, prěnjej łužiskej wsy, kotraž je so hórnistwa dla zhubiła, namakaja stawizny zhubjenych wsow swój kónc. „Kniha »Verschwundene Dörfer« wujasnja móc procesa a nazornja na jimace wašnje, zo měješe Łužica jako dźěl industrijneje towaršnosće za jeje traće w 20. a zažnym 21. lětstotku droho zapłaćić“, zwěsći wudawaćel dr. Robert Lorenc.
Knižne předstajenje
Knižne předstajenje z wudawaćelom dr. Robertom Lorencom (Serbski institut) wotměje so wutoru, 29.09.2026, 18.00 hodź., w Serbskim kulturnym centrumje w Slepom, Měrowa dróha 65, 02959 Slepo.
Frank Förster: Verschwundene Dörfer im Lausitzer Braunkohlenrevier (4., aktualizowany a předźěłany nakład, wobdźěłany a wudospołnjeny wot Roberta Lorenca, Spisy Serbskeho instituta, zwjazk 8). Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 2026. 416 str., brošura, z wobrazami a kartami. ISBN 978-3-7420-2744-3. 32,00 euro.
Recensiske eksemplary
Prošu wobhoniće so pola Ludoweho nakładnistwa Domowina, tel. 03591 – 577 288 resp. buchhandlung@domowina-verlag.de.