“Kulturwehr”. Organizacije narodnych mjeńšin w Němskej 1918–1938/45

Po Prěnjej swětowej wójnje docpěchu narodne mjeńšiny w Němskim reichu někotre koncesije na politiskim, hospodarskim a kulturnym polu. W februaru 1919 předstaji reichske nutřkowne ministerstwo tekst wo škiće mjeńšin, kotryž so pozdźišo jako artikl 113 do Weimarskeje wustawy přija. Nimo toho spytachu “cuzorěčne ludowe skupiny” swoje zajimy z pomocu swójskich ciwilnotowaršnostnych organizacijow zwoprawdźić. Na iniciatiwu Zwjazka Polakow skonstituowa so w lěće 1924 Zwjazk narodnych mjeńšin Němskeje. Jemu přisłušachu Južnoschleswigske wólbne towarstwo jako zastupjerjo danskeje mjeńšiny, Frizisko-Schleswigske towarstwo, zjednoćenje Litawčanow Němskeje, Zwjazk Polakow w Němskej a zastupnistwo Łužiskich Serbow. Jako politiske zastupnistwo zajimow awtochtonych mjeńšin Němskeje wuwiwaše wony zwjazk w 1920tych a zažnych 1930tych lět mnohostronske aktiwity na narodnej a supranacionalnej runinje. Wone su předewšěm w měsačnym zwjazkowym časopisu “Kulturwille” (1925) resp. “Kulturwehr” (wot 1926) dokumentowane, kotrehož šefredaktor Serb Jan Skala bě.

Postup awtoritarnych režimow w mnohich statach Europy wjedźeše skónčnje k zwrěšćenju mjeńšinoweje politiki, kotraž prócowaše so w mjezywójnskim času wo wurunanje. We wobłuku projekta předstajichu a přeslědźichu so aktiwity zwjazka a jeho akterow.

Wuslědki

• Mjeńšinowe periodika „Serbske Nowiny“, „Serbski dźenik“, a „Kulturwehr“ w mjezywójnskej dobje, in: HAAS, Agata; PAŁYS, Piotr (Red.), Wielojęzyczność w przestrzeni publicznej. Śląsk i Łużyce na tle krajowym i europejskim. Opole 2022, S. 147–161.
• Załoženje Zwjazka narodnych mjeńšinow Němskeje w lěće 1924 a skutkowanje Jana Skale (1889–1945), in: Rozhlad 74 (2024) 5, S. 6–13.
• Związek Mniejszości Narodowych w Niemczech (1924–1938) a kontakty polsko–serbołużyckie, in: Studia Śląskie 96 (2025), S. 301–318.
• Der Verband der nationalen Minderheiten Deutschlands (1924–1938) und das Wirken Jan Skalas vor dem Hintergrund historischer Erinnerungsnarrative, in: Lětopis 73 (2026, wuńdźe bórze), S. 1–17.